ตรวจสุขภาพภาษี: เช็กลิสต์วางแผนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของเจ้าของธุรกิจ

เจ้าของ SME แห่งหนึ่งในประเทศไทย ทำธุรกิจมามีกำไรสม่ำเสมอเป็นปีที่ห้าแล้ว ทุกปีนักบัญชียื่นภาษีนิติบุคคลและจ่ายเงินปันผลให้บริษัทเรียบร้อย ส่วนตัวเจ้าของเองก็รับ "ค่าที่ปรึกษา" คงที่ทุกเดือนภายใต้ชื่อตัวเอง และบางครั้งก็ใช้บัญชีส่วนตัวรับเงินโอนตรงจากลูกค้าบ้าง โดยคิดว่า "จำนวนไม่มาก คงไม่เป็นไร" จนกระทั่งวันหนึ่งธนาคารตรวจสอบตามปกติแล้วพบรายการโอนเงินผิดปกติในบัญชี ขอให้ชี้แจงที่มาของเงิน เจ้าของธุรกิจถึงได้รู้ตัวว่าอธิบายไม่ได้เลยว่าเงินก้อนนี้เป็นเงินเดือน เงินปันผล หรือเงินได้ประเภทอื่น และบัญชีภาษีของตัวเองก็เป็นเรื่องมั่วไปหมด เขาไม่ได้ตั้งใจหลีกเลี่ยงภาษี แต่ไม่เคยแยกสถานะทางภาษีระหว่าง "ตัวเจ้าของ" กับ "บริษัท" ออกจากกันเลยตั้งแต่แรก

ทำไม

การยื่นภาษีของบริษัท (ภาษีนิติบุคคล) กับการยื่นภาษีส่วนตัวของเจ้าของ (ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา) เป็นระบบการยื่นที่แยกจากกันโดยสิ้นเชิง เจ้าของธุรกิจจำนวนมากดูแลเฉพาะบัญชีบริษัทให้สะอาด แต่มองข้ามว่าเงินเดือน ค่าตอบแทนกรรมการ เงินปันผล และเงินที่รับผ่านบัญชีส่วนตัวในนามตัวเอง ก็ต้องยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามกฎหมายเช่นกัน ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทยใช้อัตราก้าวหน้า และประเภทของเงินได้ (เงินได้จากการจ้างแรงงาน เงินได้จากการรับจ้างทำงานให้ เงินได้จากเงินปันผล ฯลฯ) ถูกจัดประเภทต่างกันตามกฎหมายภาษี ค่าลดหย่อนและวิธีการยื่นก็ต่างกันไปด้วย — อัตราขั้นบันได ค่าลดหย่อน และอัตราภาษีที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน กรุณายึดตามประกาศล่าสุดของกรมสรรพากรเป็นหลัก ห้ามใช้ข้อมูลเก่าหรือฟังตัวเลขที่บอกต่อกันมาจากคนรู้จัก การวางแผนภาษีส่วนตัวของเจ้าของที่ไม่ชัดเจน ไม่ใช่แค่ปัญหาจ่ายภาษีเกินหรือขาด แต่เมื่อชี้แจงที่มาของเงินไม่ได้ อาจถูกตีความว่าจงใจหลีกเลี่ยงการยื่นภาษี ซึ่งไม่ใช่แค่ "ความประมาท" แต่เป็นระดับ "ผิดกฎหมาย" แล้ว

ทำอย่างไร

1. แยกให้ชัดก่อนว่าเงินแต่ละก้อนที่ได้รับเป็น "เงินได้ประเภทไหน"

เงินที่เจ้าของธุรกิจได้รับจากบริษัท มักปนกันหลายประเภท: เงินเดือนประจำ (เงินได้จากการจ้างแรงงาน) ค่าตอบแทนกรรมการ เงินปันผล ค่าที่ปรึกษาหรือค่าบริการ (เงินได้จากการรับจ้าง) และบางครั้งยังมีเงินกู้ยืมระหว่างกันด้วย แต่ละประเภทมีกฎการหักลดหย่อนตามกฎหมายภาษีไทยที่ต่างกัน หากบันทึกบัญชีปนกันไปหมด ก็เท่ากับฝังระเบิดเวลาให้ตัวเอง ให้เริ่มจากการไล่รายการเงินทุกก้อนที่ไหลจากบริษัทเข้ากระเป๋าตัวเองในช่วง 1 ปีที่ผ่านมา แล้วระบุว่า "ควรจะเป็น" เงินได้ประเภทไหน

2. ตรวจสอบว่าบัญชีส่วนตัวกลายเป็น "ร่างแยกของบัญชีบริษัท" หรือไม่

เจ้าของธุรกิจหลายคนคุ้นเคยกับการใช้บัญชีส่วนตัวรับเงินแทนลูกค้า หรือสำรองจ่ายค่าใช้จ่ายบริษัทไปก่อน นานวันเข้าบัญชีส่วนตัวก็กลายเป็นบัญชีบริษัทเล่มที่สอง การใช้ปนกันแบบนี้ไม่เพียงทำให้การยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง แต่ยังทำให้การตรวจสอบป้องกันการฟอกเงินของธนาคารตั้งข้อสังเกตได้ง่ายอีกด้วย หลักการง่ายๆ คือ รายรับรายจ่ายของบริษัทให้ผ่านบัญชีบริษัทเสมอ ส่วนตัวเจ้าของเองให้เหลือเพียงเงินเดือน เงินปันผล หรือค่าตอบแทนที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ชัดเจน