ลงทุน 20 ล้านบาท ROI ถูกทุกตัวเลข แต่ทำไมยังพลาด? บทเรียน "แว่นหลายมุม" ของมังเกอร์

เฉิน เหวินหัว เจ้าของโรงงานข้าวเกรียบในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาที่ทำธุรกิจมากว่า 30 ปี ปีที่แล้วตัดสินใจอย่างหนึ่งที่เขาเสียใจในภายหลัง ที่ปรึกษาการเงินถือตารางคำนวณมาบอกเขาว่า "ถ้าลงทุนสายการบรรจุภัณฑ์อัตโนมัติเต็มรูปแบบนี้ แค่สองปีครึ่งก็คืนทุน ผลตอบแทนการลงทุนคุ้มค่าอย่างชัดเจน" ตัวเลขสวยงามจนปฏิเสธไม่ลง เฉิน เหวินหัวเซ็นสัญญามูลค่ากว่า 20 ล้านบาททันที

แต่หลังติดตั้งเครื่องจักรได้ครึ่งปี ประสิทธิภาพสายการผลิตกลับลดลงแทนที่จะเพิ่มขึ้น หัวหน้าทีมรุ่นเก่านำทีมต่อต้าน ช่างฝีมือรุ่นใหญ่สองคนลาออก เครื่องจักรใหม่มีอัตราการเสียสูงกว่าที่ซัพพลายเออร์รับปาก และช่วงเทศกาลสงกรานต์ซึ่งเป็นฤดูขายดี โรงงานปรับสายการผลิตไม่ทันจนทำออร์เดอร์หลุดไปหลายราย เฉิน เหวินหัวงุนงง ตัวเลขทางการเงินถูกต้องชัดเจน แล้วทำไมผลลัพธ์ถึงผิดพลาด

ทำไม

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การคำนวณของเฉิน เหวินหัว แต่อยู่ที่เขามองโลกผ่านแว่นเพียงอันเดียว ชาร์ลี มังเกอร์ (Charlie Munger) นักลงทุนระดับตำนานชาวอเมริกัน ในสุนทรพจน์ต่อนักศึกษาคณะบริหารธุรกิจ University of Southern California เมื่อปี 1994 ชื่อ "A Lesson on Elementary, Worldly Wisdom" ได้เสนอแนวคิดว่า ผู้ตัดสินใจที่เก่งจริงต้องมี "ตาข่ายแบบจำลองความคิดข้ามศาสตร์" (latticework of mental models) ในหัว คือการนำแบบจำลองหลักจากเศรษฐศาสตร์ จิตวิทยา สถิติศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ และศาสตร์อื่น ๆ มาสานเป็นตาข่าย แล้วนำการตัดสินใจเดียวกันมาตรวจสอบผ่านแว่นแต่ละอันสลับกันไป แทนที่จะใช้แว่นที่ตนเองถนัดที่สุดเพียงอันเดียว

แนวคิดนี้เกิดจากการที่มังเกอร์สังเกตมานานว่า ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่มักติดกับ "แนวโน้มคนถือค้อน" (man with a hammer tendency) — มือถือค้อนอยู่ มองอะไรก็เห็นเป็นตะปูไปหมด นักบัญชีมองแค่ตัวเลขในงบการเงิน วิศวกรมองแค่ประสิทธิภาพของกระบวนการ ทนายมองแค่เงื่อนไขในสัญญา ที่ปรึกษาการเงินของเฉิน เหวินหัวเป็นนักบัญชีที่มีความสามารถ แต่แว่นของเขาไม่มีจิตวิทยา (ความวิตกกังวลเรื่องตัวตนและแรงต่อต้านของช่างฝีมือรุ่นใหญ่) ไม่มีสถิติศาสตร์ (อัตราฐานของความผันผวนของออร์เดอร์ในฤดูขายดีจากข้อมูลในอดีต) และไม่มีพฤติกรรมองค์กร (เส้นโค้งการเรียนรู้ในช่วงเปลี่ยนสายการผลิต) ต่อให้ ROI ที่คำนวณจากแว่นอันเดียวแม่นยำแค่ไหน ก็ยังเป็นแค่แผนที่ครึ่งใบ