"ทำมาสิบแปดปีแล้ว รอบนี้ก็ต้องรอด"— หลักวงความสามารถ สอนให้คุณขีดเส้นความจริงก่อนตัดสินใจ

คุณก๊วก (郭日升) เป็นเจ้าของโรงงานรับจ้างผลิตเสื้อผ้าในจังหวัดสมุทรปราการมากว่า 18 ปี ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นแบรนด์เสื้อผ้าขนาดกลางและเล็กจากญี่ปุ่นกับยุโรป เขารู้จักเนื้อผ้า การเย็บ ไปจนถึงตารางการส่งของทุกซอกทุกมุม แม้แต่จักรเย็บผ้าตัวไหนชอบด้ายพันหรือหัวหน้าไลน์คนไหนคุมงานได้นิ่งที่สุด เขาบอกได้โดยไม่ต้องคิด นี่คือ "วงความสามารถ" ที่แท้จริงของเขา

ปีที่แล้วเขาเห็นเพื่อนในวงการเดียวกันไลฟ์สดขายผ้าค้างสต๊อกบน TikTok แล้วทำเงินได้ไม่น้อย ก็เกิดใจร้อน เลยดึงเด็กรุ่นใหม่สองคนมาตั้งทีมไลฟ์ ทุ่มเงินเกือบสามแสนบาทซื้อไฟสตูดิโอกับยิงแอดโฆษณา หวังจะข้ามพ่อค้าคนกลาง ทำแบรนด์อีคอมเมิร์ซของตัวเอง ผ่านไปสามเดือน ทีมงานหมดไฟ ต้นทุนค่าแอดยิ่งพุ่งสูง แต่อัตราปิดการขายกลับต่ำจนน่าใจหาย เขาไม่เข้าใจอัลกอริทึมทำงานอย่างไรเลยสักนิด ไม่รู้จะรับมือลูกค้าร้องเรียนขอคืนสินค้าหน้ากล้องอย่างไร และจับทางไม่ถูกว่าคอนเทนต์แบบไหนที่แพลตฟอร์มจะดันให้คนเห็น

คุณก๊วกไม่ได้ฉลาดน้อยลง เขาแค่เดินออกนอกขอบเขตที่ตัวเองรู้จริง แต่ยังใช้ความมั่นใจจาก "ทำโรงงานเสื้อผ้ามา 18 ปี" ไปทำเรื่องที่จริงๆ แล้วเขาเริ่มจากศูนย์

ทำไม

วอร์เรน บัฟเฟตต์ (Warren Buffett) นักลงทุนระดับตำนาน เขียนย้ำแนวคิดหนึ่งซ้ำแล้วซ้ำเล่าในจดหมายถึงผู้ถือหุ้นของเบิร์กเชียร์ แฮธาเวย์ (Berkshire Hathaway) มาหลายสิบปี นั่นคือ "วงความสามารถ" (Circle of Competence) เขากับหุ้นส่วนคู่คิดตลอดกาลอย่างชาร์ลี มังเกอร์ (Charlie Munger) ยืนยันหลักการเดียวกัน คือวงจะใหญ่หรือเล็กไม่สำคัญ สิ่งสำคัญคือคุณต้องรู้ตัวอย่างตรงไปตรงมาว่าขอบเขตของมันอยู่ตรงไหน ในช่วงฟองสบู่ดอทคอมยุค 90 ที่ตลาดคลั่งหุ้นเทคโนโลยีที่สุด บัฟเฟตต์ปฏิเสธไม่ลงทุนในหุ้นกลุ่มนี้ ไม่ใช่เพราะเขาฟันธงว่าฟองสบู่จะแตก แต่เพราะเขายอมรับตรงๆ ว่าเขาอ่านโมเดลการทำกำไรของบริษัทเหล่านั้นไม่ออก ยอมพลาดโอกาสดีกว่าเสี่ยงกับสิ่งที่ตัวเองอธิบายเหตุผลไม่ได้ สุดท้ายความซื่อสัตย์นี้ช่วยให้เขารอดจากความเสียหายหนักตอนฟองสบู่แตก

ที่ยิ่งอันตรายกว่านั้น คือคนที่อยู่นอกวงความสามารถมักไม่รู้ตัวว่ากำลังอยู่นอกวง นักจิตวิทยา เดวิด ดันนิง (David Dunning) และ จัสติน ครูเกอร์ (Justin Kruger) แห่งมหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ ตีพิมพ์งานวิจัยชื่อ "Unskilled and Unaware of It" ในปี 1999 ชี้ว่ายิ่งคนมีความรู้ตื้นเขินในเรื่องใดเรื่องหนึ่งมากเท่าไหร่ ยิ่งขาดความสามารถในการมองเห็นข้อบกพร่องของตัวเองมากเท่านั้น นี่คือคำสาปสองชั้นที่ภายหลังถูกเรียกว่า "ปรากฏการณ์ดันนิง-ครูเกอร์" (Dunning-Kruger Effect) ไม่ใช่แค่ทำได้ไม่ดี แต่ยังเข้าใจผิดว่าตัวเองทำได้ดีอีกด้วย ความผิดพลาดของคุณก๊วกในธุรกิจไลฟ์สดขายของ ก็คือการยกความมั่นใจจาก "โรงงานตัดเย็บ 18 ปี" ไปแปะไว้กับเรื่องใหม่ที่จริงๆ เขาแค่ดูคลิปสอนใน YouTube มาไม่กี่คลิป