ด่านสัมภาษณ์: พนักงานจะตอบผู้ตรวจประเมินอย่างไร

โรงงานอิเล็กทรอนิกส์แห่งหนึ่งในไทยกำลังจะเข้ารับการตรวจ BSCI รอบต่ออายุทุกสองปี ฝ่ายบุคคลพิมพ์ 'คำตอบมาตรฐาน' เป็นการ์ดใบเล็กแจกให้หัวหน้าไลน์ผลิตล่วงหน้าหนึ่งสัปดาห์ ให้แอบส่งต่อให้พนักงานท่องจำ ตั้งแต่จะตอบเรื่องชั่วโมงทำงานล่วงเวลาอย่างไร จะอธิบายสลิปเงินเดือนอย่างไร จนถึงถูกยึดพาสปอร์ตหรือไม่ก็มีคำตอบสำเร็จรูปไว้แล้ว วันตรวจจริง ผู้ตรวจประเมินสุ่มพนักงาน 6 คนไปสัมภาษณ์ทีละคนที่ระเบียงนอกห้องประชุม ผลคือทั้ง 6 คนตอบคำถาม 'สมัครใจทำงานล่วงเวลาหรือไม่' และ 'โทรร้องเรียนได้ที่เบอร์ไหน' เกือบคำต่อคำเหมือนกัน น้ำเสียงแข็งทื่อราวกับท่องบทมา ผู้ตรวจประเมินตัดสินทันทีว่านี่คือ 'coached responses' (คำตอบที่ถูกป้อนมาก่อน) จากเดิมที่เป็นเพียงข้อบกพร่องระดับกลางเรื่องบันทึกชั่วโมงทำงานไม่ครบถ้วน ถูกยกระดับเป็นข้อบกพร่องร้ายแรง (major non-conformance) เรื่องความไม่ซื่อสัตย์ในการให้ข้อมูล ลูกค้าระงับคำสั่งซื้อไตรมาสถัดไปทันที

ทำไม

การสัมภาษณ์พนักงานเป็นหัวใจของระบบตรวจประเมิน เพราะเอกสารกระดาษสามารถจัดเตรียมและปะติดปะต่อให้ครบถ้วนได้ แต่การให้พนักงานหลายสิบคนที่ไม่รู้เรื่องกันเลยพูดเรื่องเท็จชุดเดียวกันโดยอิสระนั้นแทบเป็นไปไม่ได้ มาตรฐาน BSCI (amfori Code of Conduct), SMETA/Sedex (ETI Base Code) และ SA8000 ล้วนกำหนดให้ 'การสัมภาษณ์พนักงานแบบเป็นความลับ' เป็นหนึ่งในแหล่งหลักฐานหลัก เพื่อตรวจสอบไขว้กับเอกสาร — เมื่อผลสัมภาษณ์ไม่ตรงกับเอกสาร มักถือผลสัมภาษณ์เป็นหลัก ผู้ตรวจประเมินยังผ่านการฝึกให้สังเกตสัญญาณ เช่น คำตอบตรงกันเป๊ะจนผิดธรรมชาติ สายตาเหลือบมองหัวหน้าที่ยืนอยู่ใกล้ก่อนตอบ หรือพูดรายละเอียดจริง (เช่น จำนวนชั่วโมง OT ที่แน่นอน จำนวนเงินในสลิป) ไม่ได้เลยแต่ท่อง 'คำตอบมาตรฐาน' ได้คล่องปาก เมื่อถูกตัดสินว่ามีการป้อนคำตอบ ลักษณะปัญหาจะเปลี่ยนจาก 'ความบกพร่องในการบริหารจัดการ' เป็น 'การจงใจปิดบังข้อเท็จจริง' ซึ่งระดับการลงโทษต่างกันโดยสิ้นเชิง

วิธีทำ

1. รู้ก่อนว่าปกติถามอะไรบ้าง

คำถามที่พบบ่อยวนอยู่รอบประเด็นเหล่านี้: สมัครใจทำงานล่วงเวลาหรือไม่ อ่านสลิปเงินเดือนของตัวเองเข้าใจหรือไม่ ถูกยึดบัตรประจำตัวหรือเงินมัดจำหรือไม่ รู้หรือไม่ว่าช่องทางร้องเรียนติดต่อใคร เคยถูกข่มขู่หรือคุกคามหรือไม่ รวมกลุ่มหรือเข้าร่วมสหภาพแรงงานได้อย่างเสรีหรือไม่ สภาพหอพักและอาหารเป็นอย่างไร จุดร่วมของคำถามเหล่านี้คือ มีแต่คนที่ประสบเหตุการณ์จริงเท่านั้นที่จะตอบได้เป็นธรรมชาติ