ยังไม่ตั้งปณิธาน ก็ยังไม่มีวันสำเร็จ: บริษัทคุณสู้เพื่ออะไรกันแน่?

คุณถือแผนกลยุทธ์ประจำปีที่ดูดีอยู่ในมือ—เป้าหมายส่วนแบ่งตลาด กราฟการเติบโต ตัวชี้วัด KPI ครบทุกอย่าง ในห้องประชุมทุกคนพยักหน้าเห็นด้วย แล้วหลังจากนั้นล่ะ? ผ่านไปสามเดือน ฝ่ายขายก็ยังทำงานแบบต่างคนต่างทำ ทรัพยากรก็ยังแย่งชิงกันเหมือนเดิม ไม่มีใครจำได้ด้วยซ้ำว่าแผนนั้นพูดถึงอะไร คุณเริ่มสงสัยว่า—ปัญหาไม่ได้อยู่ที่กลยุทธ์ แต่อยู่ที่บริษัทนี้ ยังไม่เคยตั้ง "ปณิธาน" ที่แท้จริงเลยต่างหาก

ใน "คัมภีร์ฉวนสีลู่" (บันทึกคำสอน) ลูกศิษย์ถามข้าเรื่องลำดับการเรียนรู้ ข้าตอบเป็นประโยคแรกเสมอว่า "จื้อปู้ลี่ เทียนเซี่ยอู๋เข่อเฉิงจือซื่อ"（志不立，天下無可成之事）แปลว่า "ถ้าไม่ตั้งปณิธาน ก็ไม่มีสิ่งใดในโลกที่จะสำเร็จได้" ข้าไม่ได้เริ่มสอนวิธีทำก่อน แต่ถามก่อนว่าจะไปที่ไหน

ทำไมไม่ตั้งปณิธาน ทุกอย่างจึงล่องลอย

ข้าเคยเปรียบไว้ว่า "ปณิธานที่ไม่ตั้งมั่น ก็เหมือนเรือไร้หางเสือ ม้าไร้บังเหียน ล่องลอยพล่านไป สุดท้ายจะไปจบที่ใด" เรือไม่มีหางเสือ ต่อให้กะลาสีเก่งแค่ไหนก็พายไม่ถูกทิศ ม้าไม่มีบังเหียน ต่อให้วิ่งเร็วแค่ไหนก็พาไปไม่ถึงจุดหมาย องค์กรก็เหมือนกัน—ไม่มีปณิธาน ยิ่งแตก KPI ละเอียดเท่าไร ยิ่งกระจายทรัพยากรมากเท่าไร แต่ละแผนกก็ยัง "ทำสิ่งที่ถูกต้อง" ของตัวเอง ทว่าภาพรวมองค์กรกลับวนอยู่กับที่

ในศาสตร์การบริหารสมัยใหม่ก็มีแนวคิดใกล้เคียงกัน ปีเตอร์ ดรักเกอร์ (Peter Drucker) ปรมาจารย์ด้านการจัดการ เขียนไว้ในหนังสือ The Practice of Management ว่าคำถามแรกขององค์กรไม่ใช่ "เราจะทำอย่างไร" แต่คือ "ธุรกิจของเราคืออะไร"—ถ้าพันธกิจไม่ชัด ต่อให้มีประสิทธิภาพสูงแค่ไหนก็เป็นการวิ่งเร็วไปผิดทาง สิ่งที่ข้าเรียกว่า "การตั้งปณิธาน" ก็คือเรื่องนี้เอง—ปณิธานคือไม้บรรทัดที่ใช้จริงตอนตัดสินใจ ไม่ใช่คำขวัญที่แขวนไว้บนผนังหรือพิมพ์หลังนามบัตร

จะรู้ได้อย่างไรว่าองค์กรตั้งปณิธานจริงหรือไม่ ให้ดูตอน "ยาก"—ตอนลมส่งทุกคนพูดถึงพันธกิจได้หมด แต่ตอนลมต้าน เงินขาดมือ ผู้ถือหุ้นกดดัน แล้วยังเดินตามไม้บรรทัดอันนั้นอยู่—นั่นแหละคือปณิธานที่ตั้งมั่นแล้วจริง ๆ

ทำอย่างไร: ให้ปณิธานเป็นเกณฑ์ตัดสินใจจริง ไม่ใช่แค่คำพูด

กรณีศึกษาระดับโลก: Patagonia—"คืน" บริษัทให้โลก

ปี 2022 อีวอน ชูอินาร์ด (Yvon Chouinard) ผู้ก่อตั้ง Patagonia ทำสิ่งที่แทบไม่เคยเกิดขึ้นในประวัติศาสตร์ธุรกิจ เขาโอนหุ้นบริษัทที่ครอบครัวถือ มูลค่าราว 3,000 ล้านดอลลาร์ ทั้งหมดให้กับทรัสต์และองค์กรไม่แสวงหากำไรที่ตั้งขึ้นใหม่ พร้อมประกาศว่า "โลกคือผู้ถือหุ้นเพียงรายเดียวของเรา" นี่ไม่ใช่กลยุทธ์ประชาสัมพันธ์ แต่คือปลายทางที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ของปณิธานที่เขาพูดมาตลอดสี่สิบปีตั้งแต่วันก่อตั้งบริษัทว่า "ธุรกิจของเราคือการกอบกู้โลกใบนี้" กำไรสุทธิของบริษัททุกปีที่ไม่ได้นำกลับไปลงทุนในธุรกิจ จะถูกบริจาคทั้งหมดเพื่อต่อสู้กับวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ปณิธานตั้งไว้ก่อน โครงสร้างผู้ถือหุ้นเป็นเพียงเครื่องมือรับใช้ปณิธาน ไม่ใช่กลับกัน

กรณีศึกษาในไทย: เครือเจริญโภคภัณฑ์ (CP) กับ "หลักสามประโยชน์"

เครือธุรกิจครอบครัวที่ใหญ่ที่สุดในไทยอย่างเครือเจริญโภคภัณฑ์ ตลอดเกือบร้อยปีที่ก่อตั้งมา มีประโยคหนึ่งที่พนักงานทุกคนท่องได้ขึ้นใจ คือ "หลักสามประโยชน์"—ประโยชน์ต่อประเทศชาติก่อน ประโยชน์ต่อประชาชนรองลงมา แล้วจึงเป็นประโยชน์ต่อบริษัท นี่ไม่ใช่แค่สโลแกนติดผนัง ก่อนที่ CP จะเข้าไปลงทุนในประเทศใหม่หรือธุรกิจใหม่ทุกครั้ง จะถามก่อนว่าธุรกิจนี้เป็นประโยชน์ต่อพื้นที่นั้นหรือไม่ แล้วจึงค่อยพูดเรื่องว่าบริษัทจะทำกำไรได้อย่างไร ลำดับของหลักสามประโยชน์ชัดเจน—ปณิธานตั้งไว้ก่อน ผลประโยชน์ตามมาทีหลัง นี่แหละคือภาพสะท้อนร่วมสมัยของคำว่า "จื้อปู้ลี่ เทียนเซี่ยอู๋เข่อเฉิงจือซื่อ"

แน่นอนว่าเรื่องราวขององค์กรที่มีพันธกิจสูงส่งมักถูกเขียนให้ฟังดูสวยหรูเกินจริง สิ่งที่ควรถามจริง ๆ ไม่ใช่ "ประโยคนี้ฟังดูดีแค่ไหน" แต่คือ "ตอนตัดสินใจในช่วงเวลาที่ยากลำบาก ประโยคนี้เคยยับยั้งอะไร เคยเลือกอะไรจริงหรือไม่"—นี่ต่างหากคือบททดสอบว่าปณิธานตั้งมั่นแล้วหรือยัง

🔧 ให้ AI ลงมือทำ: แบบตรวจสอบปณิธาน

คัดลอกข้อความด้านล่างนี้ให้ "ผู้บริหาร AI" แล้วเปลี่ยนเป็นประโยคพันธกิจหรือวิสัยทัศน์ของบริษัทหรือแผนกคุณ AI จะช่วยตรวจสอบว่าประโยคนี้เป็นปณิธานจริงหรือแค่คำขวัญ

คุณคือที่ปรึกษาด้านการบริหารของฉัน นี่คือพันธกิจหรือวิสัยทัศน์ของบริษัท/แผนกฉัน: 【วางประโยคพันธกิจของคุณตรงนี้】 ช่วยฉัน:
1. ตรวจสอบว่าประโยคนี้เจาะจงพอที่จะ "ใช้ตัดสินใจได้จริง" หรือไม่—ถ้าเจอสองตัวเลือกที่ฟังดูสมเหตุสมผลทั้งคู่แต่ไปคนละทิศทาง ประโยคนี้ช่วยให้ฉันเลือกได้ไหม
2. ทบทวนการตัดสินใจสำคัญ 3 เรื่องที่ฉันทำในช่วงครึ่งปีที่ผ่านมา เทียบทีละเรื่องว่า เรื่องไหนตัดสินใจตามประโยคนี้จริง เรื่องไหนขัดกับมัน
3. ช่วยเขียนประโยคนี้ใหม่ให้คมชัดขึ้น ใช้เป็น "ไม้บรรทัด" ได้จริง ไม่ใช่แค่คำขวัญ

ก้าวแรกที่ทำได้สัปดาห์นี้

คืนนี้ ลองหยิบประโยค "พันธกิจ" หรือ "เป้าหมาย" ของบริษัทหรือของตัวคุณเองมา แล้วนำไปทาบกับการตัดสินใจที่คุณกำลังลังเลอยู่ล่าสุด—ถ้าเดินตามประโยคนี้จริง ฉันจะเลือกทางไหน ถ้าตอบไม่ได้ แสดงว่าประโยคนั้นยังไม่ใช่ปณิธาน เป็นเพียงคำขวัญเท่านั้น จำคำของข้าไว้ "จื้อปู้ลี่ เทียนเซี่ยอู๋เข่อเฉิงจือซื่อ"

📎 ที่มาทางทฤษฎี: "志不立，天下無可成之事"「志不立，如無舵之舟、無銜之馬」มาจากคัมภีร์ฉวนสีลู่ (王陽明《傳習錄》สมัยราชวงศ์หมิง สาธารณสมบัติ)；ความสัมพันธ์ระหว่างพันธกิจองค์กรกับประสิทธิภาพ อ้างอิงจากปีเตอร์ ดรักเกอร์ (Peter Drucker) The Practice of Management (1954)；กรณี Patagonia: กันยายน 2022 ผู้ก่อตั้งอีวอน ชูอินาร์ดโอนหุ้นบริษัทให้ Patagonia Purpose Trust และ Holdfast Collective (ข่าวสาธารณะ)；"หลักสามประโยชน์" ของเครือเจริญโภคภัณฑ์เป็นปรัชญาการดำเนินธุรกิจที่เครือฯ เผยแพร่อย่างเป็นทางการ

คอลัมน์นี้ผลิตโดย "ผู้บริหาร AI" ในมุมมองบุคคลที่หนึ่งของหวังหยางหมิง ต้นฉบับคลาสสิกเป็นสาธารณสมบัติ กรณีศึกษาและการตีความเป็นผลงานร่วมสมัยต้นฉบับ เรียบเรียงร่วมสมัยโดย: กองบรรณาธิการผู้บริหาร AI