ต้นทุนคงที่กับขนาดธุรกิจ: คำนวณและกดจุดคุ้มทุนอย่างไร

ร้านปิ้งย่าง "บ้านถ่านไฟ" ย่านรัชดาในกรุงเทพฯ เดือนที่แล้วเจ้าของร้านชื่อสมชายภูมิใจมาก อัตราการหมุนโต๊ะทำสถิติสูงสุด ขายเซตอาหารได้วันละ 320 ที่ รายได้มากกว่าช่วงเดียวกันของปีก่อนถึงสามสิบเปอร์เซ็นต์ แต่พอปิดบัญชีสิ้นเดือน กำไรสุทธิกลับเพิ่มขึ้นแค่สองพันบาท เขางงมาก—ธุรกิจดีขึ้นชัด ๆ แต่เงินไม่เข้ากระเป๋า

พอฝ่ายบัญชีกางตัวเลขให้ดู เขาถึงเข้าใจ รายได้ที่ขายได้เพิ่ม หักต้นทุนอย่างเนื้อและจานผักที่ "ขายเพิ่มหนึ่งที่ก็จ่ายเพิ่มหนึ่งชุด" ออกไปแล้ว ส่วนที่เหลือต้องเอาไปถมหลุมใหญ่ก่อน—ค่าเช่าที่จ่ายตายตัวเดือนละ 180,000 บาท เงินเดือนพนักงานประจำ 9 คน ค่าผ่อนเครื่องดูดควัน รวมทั้งหมดราว 300,000 บาท หลุมนี้ไม่ว่าเขาจะขาย 300 ที่หรือ 30 ที่ ก็ใหญ่เท่าเดิม ตอนธุรกิจดีหลุมถูกถมเต็มยังมีเหลือ พอธุรกิจซาลง หลุมก็กลืนกำไรจนหมด คานงัดที่ชื่อ "ต้นทุนคงที่" นี้แหละคือหัวใจของเกมแห่งขนาด

ทำไม: ต้นทุนคงที่คือ "ประตูที่ต้องผ่านก่อน"

ต่อจากบทเรียนที่แล้วเรื่องกำไรส่วนเกิน (Contribution Margin) ทุกครั้งที่คุณขายเซตอาหารหนึ่งที่ เก็บได้ 350 บาท ต้นทุนผันแปร 140 บาท เหลือกำไรส่วนเกิน 210 บาท แต่ 210 บาทนี้ยังไม่ใช่กำไร มันต้องไปถมหลุมต้นทุนคงที่ก่อน ก่อนถมเต็มคุณขาดทุนทุกวัน หลังถมเต็มแล้ว ทุกที่ที่ขายเพิ่มถึงจะเป็นกำไรล้วน ยอดขายที่ "ถมพอดี ไม่ได้ไม่เสีย" นั้นเรียกว่าจุดคุ้มทุน (Break-even Point)

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดคือเอารายได้มาเป็นกำไร และคิดว่า "ขายได้มาก" เท่ากับ "กำไรมาก" ความจริงคือ ธุรกิจที่ต้นทุนคงที่สูง ประตูสูง แต่พอผ่านประตูแล้วแรงระเบิดก็สูงตาม ธุรกิจที่ต้นทุนคงที่ต่ำ ประตูต่ำ แต่เพดานก็ต่ำเช่นกัน การมองออกว่าตัวเองยืนอยู่ฝั่งไหนของประตู สำคัญกว่าการเร่งดันรายได้อย่างเดียว วิธีคำนวณเส้นความปลอดภัยจากต้นทุนคงที่ กำไรส่วนเกิน และยอดขายสามตัวนี้ ในทางบัญชีบริหารเรียกว่าการวิเคราะห์ต้นทุน-ปริมาณ-กำไร (CVP, Cost-Volume-Profit Analysis)

ทำอย่างไร: สามขั้นตอนคำนวณจุดคุ้มทุนของคุณ

ขั้นที่หนึ่ง แยกต้นทุนเป็นสองกอง หยิบงบกำไรขาดทุนเดือนที่แล้วมา ถามทีละรายการว่า "เงินก้อนนี้ เดือนนี้ถ้าฉันไม่ได้ขายสักที่เดียว ยังต้องจ่ายไหม" ที่ต้องจ่ายคือต้นทุนคงที่ (ค่าเช่า เงินเดือนประจำ ค่าผ่อนอุปกรณ์ ค่าประกัน) ที่ยิ่งขายมากยิ่งจ่ายมากคือต้นทุนผันแปร (วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ ค่าจ้างพาร์ทไทม์รายชั่วโมง ค่าคอมมิชชันเดลิเวอรี) รายการที่แยกไม่ออกให้จัดเป็นคงที่ไว้ก่อน อนุรักษ์นิยมไว้ดีกว่า