งบกระแสเงินสด: กำไรในบัญชี ≠ เงินในบัญชีธนาคาร

คุณอรุณเปิดร้านเชนเล็ก ๆ "ปิ้งย่างสไตล์ไทย" สามสาขาแถวอ่อนนุช กรุงเทพฯ ปีที่แล้วงบกำไรขาดทุนสวยงาม—กำไรสุทธิทั้งปี 1.8 ล้านบาท ผู้สอบบัญชีเซ็นรับรอง เสียภาษีเรียบร้อย แต่พอสิ้นเดือนที่ผ่านมา ค่าเช่าสามสาขารวมกัน 240,000 บาทถึงกำหนด ค่าเนื้อจากซัพพลายเออร์อีก 180,000 บาทก็ทวงเข้ามา เขาเปิดแอปธนาคาร ในบัญชีเหลือแค่ 90,000 บาท เขาถึงกับนิ่งงัน "ผมก็มีกำไรชัด ๆ แล้วเงินหายไปไหนหมด?" ภายหลังจึงรู้ว่า สาขาใหม่ที่เปิดในช่วงกลางปีใช้เงินสดไปกับค่าตกแต่งและอุปกรณ์ถึง 2.2 ล้านบาท ส่วนงบกำไรขาดทุนกลับเฉลี่ยตัดเป็นค่าเสื่อมราคาหลายปี ในบัญชีจึงบันทึกแค่ปีละไม่กี่แสน "กำไร" ในบัญชี กับ "มีเงิน" ในธนาคาร เป็นคนละเรื่องกันโดยสิ้นเชิง

ทำไมในบัญชีมีกำไร แต่ในธนาคารไม่มีเงิน

งบกำไรขาดทุนใช้ "เกณฑ์คงค้าง" (accrual basis)—ขายของออกไป ออกใบกำกับภาษีปุ๊บก็ถือเป็นรายได้ ไม่ว่าลูกค้าจะจ่ายหรือยัง ต้นทุนพอเกิดขึ้นก็บันทึกทันที ไม่ว่าคุณจะควักเงินสดจ่ายเมื่อไร ดังนั้นมันบอกคุณว่า "ช่วงเวลานี้มีกำไรหรือไม่" แต่ไม่ได้บอกว่า "ตอนนี้ในบัญชีมีเงินหรือเปล่า" ในบรรดางบสามฉบับ งบกระแสเงินสดเป็นฉบับเดียวที่ "แต่งหน้าไม่ได้": กำไรยังพึ่งอายุการตัดค่าเสื่อม การตีมูลค่าสินค้าคงคลังไปปรับแต่งได้ แต่เงินสดที่เข้าออกคือรายการเดินบัญชีธนาคาร ปลอมแปลงไม่ได้แม้แต่บาทเดียว—นี่คือหลักที่ว่า "กำไรคือความเห็น เงินสดคือความจริง" (ขอเสริมไว้ตรงนี้ ระบบบัญชีคู่ (double-entry bookkeeping) ที่ทำให้รายรับรายจ่ายสองด้านตรงกันได้ ถูก Luca Pacioli เรียบเรียงขึ้นในปี ค.ศ. 1494 หลักการอายุห้าร้อยปีก็ยังไม่เปลี่ยน)

สามลิ้นชักของงบกระแสเงินสด

อย่าเพิ่งตกใจกับตาราง จริง ๆ แล้วมันทำแค่เรื่องเดียว: เอาเงินที่บัญชีของคุณเพิ่มขึ้นลดลงในช่วงเวลานี้ แยกใส่สามลิ้นชัก

1. กิจกรรมดำเนินงาน (เลือดของธุรกิจหลัก) เงินสดที่ได้จากการขายปิ้งย่าง ที่จ่ายให้ซัพพลายเออร์เนื้อและพนักงาน อยู่ตรงนี้หมด ช่องนี้ควรจับตามากที่สุด—มันบอกว่าธุรกิจหลักของคุณเป็นตัว "สร้างเงินสด" หรือ "กลืนเงินสด" ถ้าเป็นบวกในระยะยาว ธุรกิจหลักถึงจะอยู่รอด