20 โมเดลบริหาร ประกอบเป็นแผนที่รบเดียว เจ้าของกิจการจะได้รู้ว่าต้องหยิบเครื่องมือไหนก่อน

ใกล้ประตูท่าแพ ในตัวเมืองเก่าเชียงใหม่ รัตนา (Rattana) ทำร้าน "ดอยหลวงคอฟฟี่" มาหกปี จากรถเข็นข้างถนนจนขยายเป็น 8 สาขา ตลอดห้าเดือนที่ผ่านมา เธอเรียนคอร์ส "หนึ่งบท หนึ่งโมเดล" นี้ควบคู่ไปกับงานประจำ จดสรุปทุกบทเรียนไว้ในสมุดเล่มเดียว ทั้ง SWOT, Five Forces, BCG Matrix, Ansoff Matrix ฯลฯ จนติดโพสต์อิทเต็มผนังห้อง

แต่คราวนี้ปัญหามาพร้อมกันสามเรื่อง เชนกาแฟจากกรุงเทพฯ "บลูเมาน์เทน คอฟฟี่" มาเปิดสาขาตรงข้ามร้านเรือธงของเธอพอดี นักบัญชีแนะนำให้รีบขยายไปเปิด 3 สาขาที่ย่านอารีย์ กรุงเทพฯ รับกระแสท่องเที่ยวฟื้นตัว ขณะเดียวกันผู้จัดการร้านเรือธงกับบาริสต้ารุ่นพี่สองคนก็ทะเลาะกันหนักเรื่องตารางเวลางานจนเกือบลาออกพร้อมกัน รัตนาเปิดสมุดออกมา เห็นโมเดล 19 ตัวเรียงกัน แต่ไม่รู้จะหยิบตัวไหนมาใช้ก่อน — นี่คือจุดที่เจ้าของกิจการส่วนใหญ่ติดขัดหลังเรียนเครื่องมือครบชุด คือมีกล่องเครื่องมือเต็มมือ แต่ไม่มีใครสอนวิธีจัดลำดับก่อนหลัง

ทำไม

ศาสตราจารย์เฮนรี มินตซ์เบิร์ก (Henry Mintzberg) แห่งมหาวิทยาลัยแม็กกิลล์ ประเทศแคนาดา ชี้ในหนังสือ Strategy Safari ว่า สำนักคิดกลยุทธ์ต่าง ๆ ไม่ได้แข่งกันหาคำตอบเดียว แต่แต่ละสำนักกำลังตอบคำถามคนละระดับ บางโมเดลช่วยให้มองเห็นสภาพแวดล้อมภายนอก บางโมเดลช่วยตัดสินใจเลือกใช้ทรัพยากรที่มีจำกัด และบางโมเดลทำหน้าที่ตรวจสอบว่าองค์กรพร้อมทำตามทางเลือกนั้นจริงหรือไม่ พูดง่าย ๆ คือ 19 โมเดลไม่ใช่คำตอบที่แย่งกันถูก แต่เป็นผู้เชี่ยวชาญ 19 คนที่แบ่งงานกันทำ

ศาสตราจารย์ริชาร์ด รูเมลต์ (Richard Rumelt) แห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ลอสแอนเจลิส (UCLA) เตือนไว้ในหนังสือ Good Strategy Bad Strategy ว่ากลยุทธ์ที่ล้มเหลวส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากใช้เครื่องมือผิด แต่เกิดจากข้ามขั้นตอน "การวินิจฉัย" ไป — เจ้าของกิจการมักรีบกระโดดไปใช้โมเดลที่ตัวเองถนัดที่สุด โดยยังไม่ทันเข้าใจจริง ๆ ว่ากำลังเผชิญปัญหาอะไรกันแน่ กลยุทธ์ที่ดีต้องเริ่มจากการวินิจฉัยให้ชัด ตามด้วยการวางแนวทาง แล้วจึงร้อยเรียงเป็นชุดปฏิบัติการที่สอดคล้องกัน แนวคิดวงจร OODA (Observe-Orient-Decide-Act) ของจอห์น บอยด์ (John Boyd) นักยุทธศาสตร์กองทัพอากาศสหรัฐฯ ก็ย้ำเช่นกันว่า โมเดลเหล่านี้ไม่ใช่เส้นตรงที่ใช้แล้วจบ แต่ต้องวนกลับไปสังเกตใหม่ทุกรอบ จนกลายเป็นแผนที่รบที่หมุนวนได้ตลอด

ทำอย่างไร

จัดโมเดลลงแผนที่ 4 ชั้น

แบ่งโมเดลทั้ง 20 ตัวตามลักษณะงานออกเป็น 4 ชั้น ชั้นที่หนึ่ง "มองสถานการณ์ให้ออก" ได้แก่ PEST, Five Forces, SWOT, TOWS ทำหน้าที่สำรวจสภาพแวดล้อมภายนอกและปัจจัยภายใน ชั้นที่สอง "ตัดสินใจเลือกทาง" ได้แก่ STP, 4P, BCG Matrix, Ansoff Matrix, กลยุทธ์การแข่งขันสามแบบของพอร์เตอร์ (Porter's Generic Strategies), Value Chain ทำหน้าที่ตัดสินใจว่าจะสู้ศึกไหนก่อนภายใต้ทรัพยากรจำกัด ชั้นที่สาม "จัดองค์กรให้สอดคล้อง" ได้แก่ Management by Objectives, McKinsey 7S, Kotter's 8-Step Change Model, Situational Leadership, Tuckman's Stages of Team Development ทำหน้าที่ตรวจว่าคนและองค์กรตามกลยุทธ์ทันหรือไม่ ชั้นที่สี่ "วงจรปฏิบัติจริง" ได้แก่ ตารางบริหารเวลา 4 ช่อง (Time Management Matrix), PDCA, ผังก้างปลากับเทคนิค 5 Whys ทำหน้าที่ลงมือทำและปรับแก้อย่างต่อเนื่อง