คลังสินค้าทัณฑ์บนกับเขตปลอดอากร: กลยุทธ์ยืดภาษี ปลดล็อกกระแสเงินสด

คุณรัชนี เจ้าของกิจการนำเข้ารายเล็กในจังหวัดสมุทรปราการ ทำธุรกิจนำเข้าชิ้นส่วนหลอดไฟ LED จากเซินเจิ้น แล้วกระจายขายให้ร้านฮาร์ดแวร์และร้านเครื่องใช้ไฟฟ้ารอบกรุงเทพฯ ทุกครั้งที่ตู้คอนเทนเนอร์สินค้ามาถึงท่าเรือแหลมฉบัง เธอต้องจ่ายอากรขาเข้าและภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าทั้งล็อตให้ครบก่อนถึงจะรับของออกมาได้ บางครั้งเป็นเงินสองสามแสนบาท ปัญหาคือสินค้าล็อตนั้นต้องใช้เวลาสี่ถึงหกเดือนกว่าจะขายหมด เงินก้อนนั้นจึงถูกจมไปกับสต๊อกที่ยังขายไม่ออก จนเธอต้องกู้เงินหมุนระยะสั้นจากธนาคารมาเสริมสภาพคล่อง ซึ่งก็มีดอกเบี้ยเป็นต้นทุนเพิ่มขึ้นมาอีกก้อน

วันหนึ่งขณะกินข้าวกับเพื่อนในวงการเดียวกัน เธอได้ยินโต๊ะข้างๆ พูดถึงคำว่า "คลังสินค้าทัณฑ์บน" ว่าสามารถเก็บสินค้าไว้ก่อน แล้วค่อยเสียภาษีตอนที่นำออกมาขายจริง ฟังดูเหมือนจะช่วยแก้ปัญหาที่เธอเจออยู่พอดี แต่พอลองหาข้อมูลดูกลับพบว่านอกจาก "คลังสินค้าทัณฑ์บน" แล้ว ยังมีคำว่า "เขตปลอดอากร" กับ "เขตประกอบการเสรี" อีก ยิ่งอ่านยิ่งงง เครื่องมือเหล่านี้ต่างกันตรงไหน แล้วธุรกิจขนาดเล็กแบบเธอจะขอใช้ได้หรือไม่

ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญ

สิ่งที่คุณรัชนีเจอคือปัญหาการบริหารการเงินแบบคลาสสิก นั่นคือเงินสดถูกกักไว้ในสต๊อกที่ยังไม่ได้แปลงเป็นเงิน และในภาษีที่จ่ายล่วงหน้าไปแล้วยังไม่ได้คืนทุน นักวิชาการด้านการเงินชาวอเมริกัน Verlyn Richards และ Eugene Laughlin ตีพิมพ์บทความ "A Cash Conversion Cycle Approach to Liquidity Analysis" ในวารสาร Financial Management เมื่อปี 1980 โดยเสนอโมเดลที่เรียกว่า "วงจรเงินสด" (Cash Conversion Cycle หรือ CCC) อธิบายว่า นับตั้งแต่ธุรกิจจ่ายเงินซื้อวัตถุดิบหรือสินค้า จนถึงวันที่ได้รับเงินจากการขายคืนมา ต้องผ่าน "จำนวนวันที่สินค้าคงคลังหมุนเวียน" บวกกับ "จำนวนวันที่ลูกหนี้การค้าหมุนเวียน" แล้วหักด้วย "จำนวนวันที่เจ้าหนี้การค้าหมุนเวียน" ยิ่งตัวเลขสุทธินี้ยาวเท่าไหร่ ยิ่งแปลว่าเงินสดของธุรกิจถูกตรึงไว้มากเท่านั้น

อากรขาเข้าและภาษีมูลค่าเพิ่มคือส่วนที่มักถูกมองข้ามในโมเดล CCC นี้ เพราะธุรกิจส่วนใหญ่นับ "ภาษีนำเข้า" รวมเป็นต้นทุนสินค้าคงคลังทันที และต้องจ่ายให้ครบตั้งแต่วันที่สินค้าผ่านด่านศุลกากร ซึ่งเท่ากับเลื่อนกำหนดจ่าย "เจ้าหนี้การค้า" มาไว้ตั้งแต่ก่อนที่สินค้าจะขายได้ด้วยซ้ำ นั่นทำให้ CCC ยืดยาวขึ้นโดยไม่รู้ตัว คลังสินค้าทัณฑ์บน เขตปลอดอากร และเขตประกอบการเสรี ทั้งสามระบบนี้โดยแก่นแท้แล้วทำสิ่งเดียวกัน คือเลื่อนจังหวะที่เงินสดต้องไหลออกไปเป็นภาษีให้ถูกต้องตามกฎหมาย ไปจนถึงวินาทีที่สินค้าออกจากพื้นที่ควบคุมจริงๆ (ไม่ว่าจะนำออกมาขายในประเทศหรือส่งออก) ซึ่งเท่ากับช่วยลด CCC ให้สั้นลง แนวคิดนี้ยังสอดคล้องกับทฤษฎี "การเลื่อนจังหวะ" หรือ Postponement ที่ Walter Zinn และ Donald Bowersox เสนอไว้เมื่อปี 1988 ว่ายิ่งลงทุนทรัพยากร (ในที่นี้คือภาษี) ช้าเท่าไหร่ ธุรกิจก็ยิ่งรักษาความยืดหยุ่นและเงินสดไว้ได้มากเท่านั้น

ลงมือทำอย่างไร

คลังสินค้าทัณฑ์บน: เก็บของไว้ก่อน ค่อยเสียภาษีตอนขายจริง

คลังสินค้าทัณฑ์บนคือสถานที่เก็บสินค้าที่ได้รับอนุญาตจากกรมศุลกากร ให้นำสินค้านำเข้าเข้าไปเก็บไว้ก่อนได้โดยยังไม่ต้องเสียอากรขาเข้าและภาษีมูลค่าเพิ่มทันที จะต้องเสียภาษีตามพิกัดอัตราที่ใช้ ณ เวลานั้นก็ต่อเมื่อนำสินค้าออกจากคลังไปขายในตลาดไทยจริงเท่านั้น หากสินค้าล็อตนั้นสุดท้ายถูกส่งต่อไปยังประเทศที่สาม ก็ไม่ต้องเสียภาษีในฝั่งไทยเลย โดยทั่วไปคลังสินค้าทัณฑ์บนจะมีระยะเวลาเก็บสูงสุด (มักอยู่ที่ประมาณสองปี ทั้งนี้ให้ยึดตามประกาศกรมศุลกากรฉบับล่าสุดเป็นหลัก) ผู้ประกอบการต้องมีระบบบริหารสต๊อกที่รัดกุม เช่น ระบบบาร์โค้ด กล้องวงจรปิด บันทึกสินค้าเข้า-ออก และต้องวางหลักประกันไว้กับกรมศุลกากรเพื่อค้ำประกันภาษีที่ค้างชำระ สำหรับผู้นำเข้าอย่างคุณรัชนีที่นำเข้าล็อตใหญ่แต่ขายกินเวลานาน คุณค่าของคลังสินค้าทัณฑ์บนคือในช่วงหลายเดือนที่สินค้ายังอยู่ในคลัง เงินภาษีก้อนสองสามแสนบาทที่เดิมต้องจ่ายล่วงหน้าทั้งหมด สามารถเก็บไว้หมุนใช้ในกิจการก่อน แล้วค่อยทยอยจ่ายตามที่ทยอยขายออกจริง ช่วยลดการพึ่งพาเงินกู้หมุนเวียนได้มาก