นอกเหนือจาก BOI: กล่องเครื่องมือลดหย่อนภาษีที่ SME ก็ใช้ได้จริง

คุณเฉิน เจ้าของโรงงานฉีดพลาสติกความแม่นยำสูงสำหรับชิ้นส่วนยานยนต์ ตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร จังหวัดชลบุรี ทำธุรกิจนี้มาสิบสองปีแล้ว เมื่อแปดปีก่อนตอนขยายโรงงานและซื้อเครื่องฉีดพลาสติกชุดใหม่ พอดีเข้าเกณฑ์สิทธิประโยชน์ของคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) สำหรับอุตสาหกรรมชิ้นส่วนยานยนต์ จึงได้รับสิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล (CIT) เต็มจำนวนเป็นเวลาแปดปี ตลอดแปดปีที่ผ่านมา เขาแทบไม่เคยศึกษาเรื่องภาษีอย่างจริงจังเลย เพราะ BOI ช่วยให้ CIT เป็นศูนย์ทุกปีอยู่แล้ว เงินที่ประหยัดได้ก็นำไปหมุนเวียนและขยายกำลังการผลิตต่อ

จนกระทั่งปีนี้ Nid หัวหน้าฝ่ายบัญชีถือกระดาษคำนวณเดินเข้าห้องทำงานแล้วบอกว่า "พี่เฉินคะ สิทธิยกเว้นภาษี BOI ของเราจะหมดอายุปลายปีนี้ ปีหน้าต้องเสีย CIT เต็มอัตรา 20% ถ้าคิดจากกำไรสุทธิปีที่แล้วประมาณ 12 ล้านบาท ปีหน้าอาจต้องจ่ายภาษีเพิ่มกว่า 2 ล้านบาท" คุณเฉินถึงกับอึ้ง เพราะคิดว่าพอ BOI หมดอายุ บริษัทก็คงต้องจ่ายภาษีเต็มจำนวนไปเรื่อยๆ โดยไม่มีทางเลือกอื่นแล้ว

Nid ส่ายหน้าแล้วอธิบายว่า BOI เป็นเพียงเครื่องมือสิทธิประโยชน์ทางภาษีที่เด่นชัดที่สุดของรัฐบาลไทยเท่านั้น แต่ไม่ใช่เครื่องมือเดียวแน่นอน ประมวลรัษฎากรของไทยเอง บวกกับพระราชกฤษฎีกาหลายฉบับที่กระทรวงการคลังออกมาในแต่ละปี ยังซ่อนชุดเครื่องมือลดหย่อนภาษีที่ไม่ต้องมีสถานะ BOI บริษัทที่จดทะเบียนถูกต้องตามกฎหมายทุกแห่งใช้ได้ ไม่ว่าจะเป็นค่าเสื่อมราคาแบบเร่ง การหักค่าใช้จ่ายวิจัยและพัฒนาเพิ่มเท่าตัว การหักค่าฝึกอบรมพนักงานเพิ่มเท่าตัว ไปจนถึงสิทธิประโยชน์การเปลี่ยนผ่านดิจิทัลสำหรับ SME ที่เพิ่งเริ่มใช้เมื่อไม่นานมานี้ บทเรียนนี้จะพาไปเปิดกล่องเครื่องมือนี้ทีละชิ้น

ทำไม

ก่อนจะเข้าใจว่าทำไมเครื่องมือเหล่านี้ถึงมีอยู่ ต้องรู้จักทฤษฎีการคลังภาษีตัวหนึ่งก่อน นั่นคือแนวคิด "รายจ่ายภาษี" (tax expenditure) ซึ่งเสนอโดยศาสตราจารย์ Stanley S. Surrey แห่งคณะนิติศาสตร์มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังสหรัฐฯ ในปี ค.ศ. 1967 เขาสังเกตว่ารัฐบาลนอกจากจะอุดหนุนธุรกิจด้วยการจ่ายเงินโดยตรงแล้ว ยังมีวิธีอุดหนุนแบบแฝงอีกแบบหนึ่ง คือการให้รายจ่ายบางประเภทหักลดหย่อนจากเงินได้ที่ต้องเสียภาษีได้มากกว่าปกติ ซึ่งเท่ากับรัฐบาลสละรายได้ภาษีส่วนหนึ่งไปโดยสมัครใจ เพื่อ "มอบผ่านระบบภาษี" ให้แก่ธุรกิจที่ทำพฤติกรรมตามที่ต้องการส่งเสริม

พูดง่ายๆ คือ ช่วงยกเว้นภาษีของ BOI เป็น "รายจ่ายภาษี" ที่แบ่งตามพื้นที่และประเภทอุตสาหกรรม รัฐบาลกำหนดอุตสาหกรรมและขนาดการลงทุนที่ต้องการ แลกกับช่วงยกเว้นภาษียาวๆ เพื่อดึงดูดการลงทุน ส่วนค่าเสื่อมราคาแบบเร่ง การหักค่า R&D เพิ่ม และการหักค่าฝึกอบรมเพิ่ม เป็น "รายจ่ายภาษี" ที่แบ่งตามพฤติกรรม ไม่ว่าบริษัทจะมีสถานะ BOI หรือไม่ ไม่ว่าจะตั้งอยู่ที่กรุงเทพฯ หรือชลบุรี ตราบใดที่ทำสิ่งที่รัฐบาลต้องการส่งเสริม เช่น อัปเกรดเครื่องจักร ลงทุนวิจัยพัฒนา ฝึกอบรมพนักงาน หรือปรับตัวสู่ดิจิทัล กฎหมายภาษีก็จะให้หักลดหย่อนเพิ่มโดยอัตโนมัติ นี่คือเหตุผลที่บริษัทของคุณเฉินหลัง BOI หมดอายุ ยังมีทางไปต่อได้ เพราะตรรกะของรายจ่ายภาษีไม่เคยจำกัดอยู่ที่ "เลือกได้แค่อย่างเดียว" แต่คือ "ทำพฤติกรรมไหน ก็ใช้เครื่องมือที่ตรงกับพฤติกรรมนั้น"

ลงมือทำ: ใช้ค่าเสื่อมราคาให้เต็มที่ ให้การลงทุนเครื่องจักรตอบแทนตัวเอง

ประมวลรัษฎากรไทยอนุญาตให้หักค่าเสื่อมราคาแบบเร่งสำหรับเครื่องจักรและอุปกรณ์ได้ กล่าวคือ เครื่องจักรและอุปกรณ์ที่ซื้อใหม่ ปีแรกสามารถหักค่าเสื่อมราคาเริ่มต้นได้ถึง 40% ของราคาทุน ส่วนที่เหลืออีก 60% จึงค่อยทยอยหักตามอัตราปกติสูงสุด 20% ต่อปี เท่ากับว่าในช่วงปีแรกๆ จะรับรู้ค่าใช้จ่ายได้เร็วกว่าการหักค่าเสื่อมราคาแบบเส้นตรงทั่วไปมาก ช่วยเลื่อนภาระภาษีออกไป ทำให้กระแสเงินสดดีขึ้นในช่วงที่ต้องการเงินหมุนมากที่สุด สำหรับฮาร์ดแวร์และซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์ยิ่งผ่อนปรนกว่านั้น คือหักค่าเสื่อมราคาเริ่มต้น 40% เช่นกัน ส่วนที่เหลือสามารถหักให้หมดภายใน 3 รอบบัญชี

Nid คำนวณให้คุณเฉินฟัง ปีนี้โรงงานมีแผนเปลี่ยนแขนกลอัตโนมัติชุดใหม่ มูลค่ารวมประมาณ 6 ล้านบาท ถ้าหักค่าเสื่อมราคาแบบปกติ กระจาย 5 ปี ปีแรกจะหักได้แค่ 1.2 ล้านบาท แต่ถ้าใช้สิทธิค่าเสื่อมราคาแบบเร่งเต็มที่ ปีแรกจะหักได้ 2.4 ล้านบาท (ส่วนเริ่มต้น 40%) บวกกับค่าเสื่อมราคาปกติบางส่วน เท่ากับดึงประโยชน์ทางภาษีมาไว้ล่วงหน้าในช่วงที่แรงกดดันด้านกระแสเงินสดจากการขยายกำลังการผลิตสูงที่สุด นี่ไม่ใช่การหลีกเลี่ยงภาษี แต่คือการใช้ตารางเวลาที่กฎหมายภาษีให้ไว้อย่างเต็มที่