อยากคิดให้ชัดก่อนแล้วค่อยลงมือทำ นี่แหละคือเหตุผลที่คุณติดกับดักตอนเปลี่ยนบทบาท

รัชนีทำงานเป็นหัวหน้าฝ่ายขายมาแปดปีที่บริษัทจัดจำหน่ายเครื่องใช้ไฟฟ้าของครอบครัวเชื้อสายจีน-ไทยแถวเอกมัย กรุงเทพฯ เดือนมีนาคมปีนี้เธอได้รับการเลื่อนตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการฝ่ายขาย ดูแลทีมขายสามสิบคนครอบคลุมสามสาขาภูมิภาค ได้แก่ โคราช เชียงใหม่ และหาดใหญ่ วันที่ประกาศเลื่อนตำแหน่ง เจ้าของบริษัทโพสต์ในกลุ่มไลน์รวมทั้งบริษัทพร้อมเขียนต่อท้ายว่า "รัชนีคือคนที่เรากำลังตามหา คือผู้ตัดสินใจตัวจริง" เธอยิ้มพิมพ์ขอบคุณกลับไป แต่ในใจกลับคิดว่า ฉันไม่รู้ด้วยซ้ำว่าผู้ตัดสินใจต้อง "ตัดสินใจ" ยังไง

สามเดือนต่อมา ในที่ประชุมปฏิบัติการวันจันทร์ ผู้อำนวยการฝ่ายการเงินถามว่าไตรมาสสามควรโยกงบประมาณบางส่วนจากสาขาโคราชไปสนับสนุนการเปิดลูกค้าใหม่ที่หาดใหญ่หรือไม่ รัชนีนิ่งไปสองวินาทีแล้วตอบว่า "ขอเช็คกับทีมก่อนแล้วจะตอบกลับนะคะ" — ประโยคที่เธอเคยพูดมาเป็นร้อยครั้งสมัยเป็นหัวหน้าฝ่ายขาย แต่คราวนี้กลับทำให้ห้องประชุมเงียบไปสามวินาที สัปดาห์ก่อนหน้านั้นที่หาดใหญ่มีคู่แข่งรายใหม่มาแย่งลูกค้า ปฏิกิริยาของเธอไม่ใช่การสั่งให้ผู้จัดการภูมิภาคจัดการแล้วตัวเองไปโฟกัสกับกลยุทธ์ราคา แต่กลับลงไปนั่งเฝ้าโทรศัพท์คุยลูกค้ากับพนักงานขายด้วยตัวเองจนดึกดื่น เธอทำทุกอย่างด้วยความตั้งใจเต็มที่ แต่ตำแหน่งผู้อำนวยการก็ยังเหมือนสูทที่ยืมคนอื่นมาใส่ — สวมอยู่บนตัวแต่ไม่รู้สึกว่าเป็นตัวเอง

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

ศาสตราจารย์เฮอร์มิเนีย อิบาร์รา (Herminia Ibarra) แห่ง London Business School ศึกษาผู้บริหารระดับสูงหลายร้อยคนที่กำลังเปลี่ยนบทบาท และพบว่าคนส่วนใหญ่มีความเข้าใจผิดที่ฝังรากลึกเกี่ยวกับ "การเปลี่ยนผ่าน" คือคิดว่าต้องคิดให้ชัดก่อนว่า "ฉันเป็นใคร ฉันต้องการอะไร" แล้วค่อยตัดสินใจว่าจะทำอย่างไร อิบาร์ราเรียกแนวคิดแบบนี้ว่า "มองเห็นก่อน แล้วค่อยลงมือทำ" (insight before action) แต่ผลการวิจัยของเธอกลับตรงกันข้ามโดยสิ้นเชิง — การเปลี่ยนแปลงอัตลักษณ์ที่แท้จริงเกิดจากการลงมือทำพฤติกรรมใหม่ก่อน แล้วค่อยเก็บเกี่ยวเบาะแสจากการกระทำนั้นมาประกอบร่างตัวตนใหม่ทีละน้อย เธอเสนอแนวคิด "มุมมองจากภายนอกมาก่อนความเข้าใจภายใน" (outsight before insight) — ความเข้าใจว่า "ผู้ตัดสินใจควรมีหน้าตาแบบไหน" ไม่ได้มาจากการนั่งทบทวนตัวเองคนเดียว แต่มาจากการยืนอยู่ในตำแหน่งนั้นจริง ๆ สังเกตว่าคนอื่นตอบสนองต่อเราอย่างไร แล้วค่อยปรับจากตรงนั้น