วันต้นแบบ: ก่อนเลื่อนตำแหน่ง ลองขอยืมเวลาหนึ่งวันมาใช้ชีวิตแบบผู้บริหารดูก่อน

พิมทำงานเป็นหัวหน้าฝ่ายการตลาดมาหกปีแล้ว ที่บริษัทอาหารส่งออกขนาดกลางแห่งหนึ่งย่านบางนา ส่งสินค้าไปตลาดอาเซียน เดือนที่แล้วกรรมการผู้จัดการเรียกเธอไปคุย ถามว่าอยากรับตำแหน่ง "ผู้อำนวยการฝ่ายการตลาด" ที่กำลังจะว่างไหม — ตำแหน่งนี้รายงานตรงต่อประธานบริษัท ต้องดูแลสามแผนก ต้องรายงานตัวเลขต่อหน้าคณะกรรมการบริษัท แล้วยังต้องรับโทรศัพท์กลางดึกตอนตู้คอนเทนเนอร์มีปัญหาเพื่อตัดสินใจทันที

พิมบอกว่าขอเวลาคิดดูก่อน สองสัปดาห์ต่อมา ทุกคืนเธอนอนคิดว่า "ถ้าฉันได้เป็นผู้อำนวยการจะเป็นยังไง" ยิ่งคิดยิ่งกังวล ภาพที่นึกออกมีแต่ฉากยืนรายงานต่อหน้าคณะกรรมการ ส่วนช่วงเวลาที่เหลือทั้งวันของตำแหน่งนี้จริง ๆ เกิดอะไรขึ้นบ้าง เธอนึกไม่ออกเลยสักนิด อนุชาหัวหน้าของเธอสังเกตเห็นจุดติดขัดนี้ จึงบอกว่า "ไม่ต้องนั่งจินตนาการเอาเอง ลองขอยืมวันหนึ่งของคนอื่นมาใช้ดูสิ"

อนุชาจัดให้พิมได้ตามติดผู้อำนวยการฝ่ายการตลาดคนปัจจุบันทั้งวัน ตั้งแต่ประชุมจัดซื้อสื่อโฆษณาตอนเจ็ดโมงครึ่งเช้า ไปจนถึงเก้าโมงเย็นที่ต้องถกกับฝ่ายผลิตว่าจะส่งสินค้าล็อตที่ล่าช้าทางเครื่องบินหรือไม่ วันนั้นพิมไม่ได้แค่นั่งดูเฉย ๆ เธอถูกขอให้แสดงความเห็นเรื่องการตัดงบจริง ๆ ถูกขอให้ตัดสินใจทันทีระหว่างรับสายร้องเรียนจากลูกค้า พอกลับถึงบ้านคืนนั้น เธอไม่ต้องจินตนาการอีกต่อไป เพราะเธอ "รู้" แล้ว

ทำไม

สิ่งที่พิมเผชิญมีชื่อเรียกทางจิตวิทยา ศาสตราจารย์แดเนียล กิลเบิร์ต (Daniel Gilbert) แห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด เสนอทฤษฎี "การพยากรณ์ความรู้สึก" (affective forecasting) ไว้ในหนังสือ Stumbling on Happiness ว่ามนุษย์เราทำนายความรู้สึกของตัวเองในอนาคตได้แม่นยำน้อยอย่างน่าประหลาดใจ — เวลาจินตนาการถึงบทบาทใหม่ เรามักขยายฉากที่ดูดราม่าที่สุด (เช่น ยืนรายงานต่อหน้าคณะกรรมการ) แต่กลับมองข้ามรายละเอียดที่กำหนดความรู้สึกจริงในแต่ละวัน (เช่น รับสายร้องเรียนสามสายติดแล้วต้องรีบสลับไปคุยเรื่องงบประมาณทันที) นี่คือเหตุผลที่การ "คิดเอาเอง" อย่างเดียวมักตัดสินผิดว่าบทบาทใหม่เหมาะกับเราหรือไม่

บิล เบอร์เนตต์ (Bill Burnett) และเดฟ อีแวนส์ (Dave Evans) จากสถาบันออกแบบมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด (Stanford d.school) นำแนวคิด "การสร้างต้นแบบ" (prototyping) จากกระบวนการคิดเชิงออกแบบมาใช้ในการวางแผนอาชีพ ไว้ในหนังสือ Designing Your Life และผลงานต่อเนื่อง — แทนที่จะครุ่นคิดในหัวซ้ำ ๆ เกี่ยวกับบทบาทที่ไม่เคยสัมผัสจริง ให้สร้าง "ต้นแบบ" ต้นทุนต่ำความเสี่ยงต่ำเพื่อไปสัมผัสจริง วิธี "วันต้นแบบ" (Prototype Day) คือการเปลี่ยนจาก "จินตนาการหนึ่งวัน" ให้กลายเป็น "ใช้ชีวิตจริงหนึ่งวัน" เพื่อปิดช่องโหว่ของการพยากรณ์ความรู้สึกที่มักผิดพลาด