หาผู้สืบทอดตำแหน่งให้ถูกคน: อาวุโสที่สุด ไม่ได้แปลว่าพร้อมที่สุด

ในนิคมอุตสาหกรรมอมตะซิตี้ จังหวัดระยอง เถ้าแก่เฉินบริหารโรงงานผลิตชิ้นส่วนแอร์รถยนต์ของนักลงทุนไต้หวันมากว่าสิบแปดปีแล้ว หัวหน้าไลน์ผลิตอย่างสมชายทำงานเคียงข้างเขามาตลอด ไต่เต้าจากพนักงานปฏิบัติการ ขึ้นเป็นหัวหน้าไลน์ย่อย จนถึงหัวหน้าไลน์ผลิต อายุงานยี่สิบสามปี ถือเป็นพนักงานที่อยู่กับโรงงานนานที่สุด เถ้าแก่เฉินตัดสินใจในใจไว้นานแล้วว่า เมื่อผู้จัดการฝ่ายผลิตคนปัจจุบันเกษียณ ตำแหน่งนี้ต้องเป็นของสมชายเท่านั้น เพราะไม่มีใครรู้จักไลน์ผลิตนี้ดีเท่าเขาอีกแล้ว

จนกระทั่งวันหนึ่ง ซัพพลายเออร์เครื่องจักรเสนอให้นำระบบวางแผนการผลิตใหม่มาใช้ เถ้าแก่เฉินมอบหมายให้สมชายรับผิดชอบโครงการนำร่องนี้ นั่นแหละที่ทำให้เขาเห็นสัญญาณผิดปกติ สมชายต่อต้านระบบใหม่อย่างหนัก ในที่ประชุมพูดซ้ำแต่ว่า "แต่ก่อนก็ทำแบบนี้ ส่งของไม่เคยมีปัญหาใหญ่" ส่วนตอนประสานงานข้ามแผนก ทั้งฝ่ายควบคุมคุณภาพและฝ่ายขายต่างบ่นลับหลังว่า "คุยกันไม่รู้เรื่อง มีแต่จะทุบโต๊ะ" ในทางกลับกัน พลอย รองหัวหน้าไลน์ข้างเคียง ที่มีอายุงานเพียงห้าปี กลับเป็นคนที่ลุกไปเจรจากับซัพพลายเออร์เองในโครงการปรับปรุงการเปลี่ยนไลน์ จนลดเวลาหยุดเครื่องได้ถึงสามสิบเปอร์เซ็นต์ ขนาดหัวหน้ากะกลางคืนยังยอมฟังการจัดการของเธอ

ตอนนั้นเองที่เถ้าแก่เฉินถึงได้ตระหนักว่า ตัวเองเอา "อายุงานมากที่สุด" ไปเท่ากับ "พร้อมรับช่วงต่อ" ทั้งที่สองเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกันเลย

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

ลอว์เรนซ์ เจ. ปีเตอร์ (Laurence J. Peter) นักวิชาการด้านการบริหารชาวอเมริกัน ร่วมกับเรย์มอนด์ ฮัลล์ (Raymond Hull) ตีพิมพ์หนังสือ The Peter Principle ในปี ค.ศ. 1969 เสนอข้อสังเกตที่ยังถูกอ้างอิงมาจนถึงทุกวันนี้ว่า ในองค์กรแบบลำดับชั้น พนักงานจะถูกเลื่อนตำแหน่งขึ้นเรื่อยๆ เพราะทำงานในตำแหน่งปัจจุบันได้ดี จนกระทั่งไปถึงตำแหน่งที่เขาไม่มีความสามารถเพียงพอ เพราะทุกครั้งที่เลื่อนขั้นขึ้นไปหนึ่งระดับ ทักษะที่จำเป็นก็เปลี่ยนไปเป็นอีกชุดหนึ่ง ทักษะการควบคุมไลน์ผลิตที่เก่งแค่ไหน ก็ไม่ได้แปลว่าจะประสานงานข้ามแผนก ตัดสินใจภายใต้แรงกดดัน หรือบริหารคนเป็น อายุงานพิสูจน์ได้แค่ว่า "เขาอยู่ในตำแหน่งนี้มานานพอ ทำได้ไม่แย่" แต่พิสูจน์ไม่ได้ว่า "เขาจะทำตำแหน่งถัดไปได้ด้วย" นี่คือสถานการณ์ของสมชายพอดี เขาเป็นหัวหน้าไลน์ที่เก่งงาน แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นผู้จัดการฝ่ายผลิตที่เก่งงาน

แล้วควรดูอะไร มอร์แกน แมคคอลล์ (Morgan McCall) จาก Center for Creative Leadership สถาบันวิจัยด้านภาวะผู้นำของสหรัฐฯ เสนอแนวคิด "ความคล่องตัวในการเรียนรู้" (learning agility) ไว้ในหนังสือ High Flyers ปี ค.ศ. 1998 ว่าสิ่งที่ทำนายผลงานของคนคนหนึ่งในตำแหน่งที่สูงขึ้นได้แม่นยำ ไม่ใช่ว่าเขาทำงานเดิมได้ดีแค่ไหน แต่คือเมื่อเจอสถานการณ์ที่ไม่คุ้นเคย เขาสามารถดึงบทเรียนจากประสบการณ์และปรับวิธีทำงานได้เร็วแค่ไหนต่างหาก การที่พลอยลุกไปเจรจาเองและปรับวิธีทำงานอย่างรวดเร็วในโครงการเปลี่ยนไลน์ คือภาพสะท้อนของความคล่องตัวในการเรียนรู้ ส่วนการต่อต้านระบบใหม่ของสมชาย คือสัญญาณคลาสสิกของความคล่องตัวในการเรียนรู้ที่ต่ำ อายุงานคือหลักฐานของ "อดีต" ส่วนความคล่องตัวในการเรียนรู้ต่างหากที่เป็นตัวชี้วัด "อนาคต"