เรียนรู้ให้ติดเป็นนิสัย: สร้างระบบเรียนรู้ตลอดชีวิตของคุณเอง

ในนิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร จังหวัดชลบุรี มีโรงงานผลิตชิ้นส่วนเบรครถยนต์ขนาดกลางแห่งหนึ่ง ผู้จัดการโรงงานชื่อคุณสมชาย อายุ 43 ปี ทำงานสายนี้มาเกือบยี่สิบปี ในช่วงครึ่งปีที่ผ่านมา เขาตั้งใจเรียนคอร์สบริหารจัดการที่บริษัทจัดให้ครบทั้งเก้าบทเรียน ตั้งแต่เส้นโค้งการลืม การฝึกฝนอย่างตั้งใจ การทบทวนแบบเว้นช่วง ไปจนถึงเทคนิคไฟน์แมน การนึกย้อนแบบ Active Recall และวงจรฟีดแบ็ก ทุกครั้งที่เรียนจบบทเขาคิดในใจว่า "อันนี้ต้องเอาไปใช้แน่ๆ" สมุดจดของเขาเต็มไปด้วยตัวหนังสือ แถมยังไปซื้อโพสต์อิทสีสันมาสามห่อ

แต่สามเดือนต่อมา ตอนที่ฝ่ายบุคคลทำการสัมภาษณ์ติดตามผลหลังคอร์ส กลับพบว่าคุณสมชายแทบไม่ได้ใช้เทคนิคไหนต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์เลย ตารางทบทวนแบบเว้นช่วงที่เขาทำไว้ ติดอยู่บนผนังห้องทำงาน ผ่านไปสองสัปดาห์ก็ถูกตารางการผลิตใหม่แปะทับ เทคนิคไฟน์แมนก็ลองทำอยู่ไม่กี่ครั้ง พอช่วงงานยุ่งก็ไม่มีเวลาหาใครมาฟังเขาอธิบาย ส่วนไอเดียเรื่องวงจรฟีดแบ็กก็ดีอยู่หรอก แต่ไม่มีใครคุยด้วยประจำ สุดท้ายก็ค่อยๆ เงียบหายไป คุณสมชายไม่ได้ขี้เกียจ และก็ไม่ได้เรียนมาไม่ดี สิ่งที่เขาขาดคือระบบที่ทำให้เทคนิคเหล่านี้ "หมุนของมันเอง" ไม่ใช่รายการงานเก้าอย่างที่แยกกันอยู่ ต้องอาศัยแรงใจฝืนทำทีละอย่าง

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

นี่คือโจทย์ที่บทเรียนนี้ และทั้งซีรีส์คอร์สนี้ต้องการปิดให้จบ ปีเตอร์ เซงเก้ (Peter Senge) ปรมาจารย์ด้านการจัดการ ผู้เขียนหนังสือชื่อดังที่คนไทยรู้จักกันในชื่อ "วินัยที่ห้า" (The Fifth Discipline) เสนอว่า "ความเชี่ยวชาญส่วนบุคคล" (personal mastery) จะยั่งยืนได้จริง ต้องไม่ใช่แค่ความพยายามครั้งเดียวหรือไฟแรงชั่วคราว แต่ต้องฝังเข้าไปในระบบและนิสัยที่หมุนซ้ำได้เอง นี่คือรากฐานระดับบุคคลของสิ่งที่เขาเรียกว่า "องค์กรแห่งการเรียนรู้" องค์กรที่เรียนรู้ไม่เป็น ส่วนใหญ่เป็นเพราะคนในองค์กรไม่เคยทำให้การเรียนรู้กลายเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างชีวิตประจำวัน

อีกหลักการสำคัญมาจากศาสตร์เรื่องนิสัย เจมส์ เคลียร์ (James Clear) นักเขียนชาวอเมริกัน เจ้าของหนังสือ Atomic Habits ที่แปลไทยในชื่อ "เพราะชีวิตดีได้กว่าที่เป็น" ต่อยอดจากงานวิจัยเรื่อง "วงจรนิสัย" (habit loop) ของนักข่าวชาร์ลส์ ดูฮิก (Charles Duhigg) เจ้าของหนังสือ "พลังแห่งความเคยชิน" ชี้ว่านิสัยทุกอย่างประกอบด้วยสี่ขั้นตอน คือ สัญญาณกระตุ้น ความอยาก การลงมือทำ และรางวัล ถ้าพฤติกรรมการเรียนรู้ไม่มีสัญญาณกระตุ้นที่ชัดเจน มันจะค้างอยู่แค่ขั้น "ควรทำ" ตลอดไป ไม่มีวันกลายเป็น "ทำโดยอัตโนมัติ" งานวิจัยของนักจิตวิทยา Phillippa Lally จากมหาวิทยาลัยคอลเลจลอนดอน (UCL) ในปี 2010 ยังชี้เพิ่มเติมว่า พฤติกรรมหนึ่งอย่างต้องทำซ้ำโดยเฉลี่ยประมาณ 66 วันถึงจะกลายเป็นอัตโนมัติ โดยมีความแตกต่างระหว่างบุคคลได้ตั้งแต่ 18 วันไปจนถึง 254 วัน นี่อธิบายได้ว่าทำไมตารางทบทวนของคุณสมชายถึง "ตาย" ภายในสองสัปดาห์ เพราะสองสัปดาห์ยังไม่ถึงหนึ่งในสามของเวลาที่นิสัยต้องใช้ในการก่อตัวด้วยซ้ำ