สร้างทีมข้ามวัฒนธรรม: จัดวางไต้หวัน จีน และหัวหน้าคนไทยอย่างไร

บริษัท SME แห่งหนึ่งในไทยเป็นโรงงานชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ที่นักลงทุนไต้หวันเข้ามาถือหุ้น ในโรงงานมีผู้จัดการใหญ่ชาวไต้หวัน ผู้จัดการฝ่ายผลิตชาวจีน และด้านล่างมีหัวหน้างานชาวไทยกว่ายี่สิบคนกับผู้จัดการใหญ่พูดไทยไม่ได้ จึงพึ่งเลขาชาวไทยที่ทำหน้าที่ล่ามไปด้วยในการสื่อสารทุกอย่าง — ประชุมก็แปลสด สั่งงานก็ผ่านเลขา แม้แต่เอกสารที่ผู้จัดการฝ่ายโรงงานต้องเซ็นอนุมัติ สุดท้ายก็ต้องให้เลขา "ตรวจผ่าน" ก่อนถึงจะส่งถึงมือผู้จัดการใหญ่ ผ่านไปครึ่งปี ปัญหาก็ปรากฏ: หัวหน้างานเริ่มข้ามหัวผู้จัดการฝ่ายโรงงานไปคุยตรงกับเลขาแทน เพราะ "จะหาหัวหน้าก็ต้องผ่านเลขาอยู่ดี ไปหาตรงๆ เร็วกว่า" อำนาจในตำแหน่งของผู้จัดการฝ่ายโรงงานจึงเหลือแต่ชื่อ ทำได้แปดเดือนก็ยื่นใบลาออก โดยให้เหตุผลว่า "มองไม่เห็นโอกาสเติบโต"

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

นี่ไม่ใช่กรณีเดียว แต่เป็นปัญหาที่พบบ่อยที่สุดในทีมข้ามวัฒนธรรม แต่กลับถูกมองข้ามมากที่สุด: ภาวะพึ่งพาล่าม เมื่อการสื่อสารข้ามภาษาผูกอยู่กับคนคนเดียว (จะเป็นเลขา ล่าม หรือด้านลางมีหัวหน้างานชาวไทยกว่ายี่สิบคน) ทีมงานจะค่อยๆ เกิดปัญหาสองอย่างโดยไม่รู้ตัว อย่างแรก ข้อมูลจะบิดเบือน — คนที่ทำหน้าที่แปลมักจะปรับโทนให้สื่อสาร "ราบรื่น" ขึ้นเอง ตัดรายละเอียดออก หรือกรองเนื้อหาที่เขาคิดว่า "หัวหน้าคงไม่อยากฟัง" ทิ้งไป ทำให้ผู้ตัดสินใจได้รับข้อมูลที่ผ่านการกรองมาแล้วเสมอ อย่างที่สอง อำนาจจะกลายเป็นสองสาย — ตำแหน่งทางการคือหัวหน้าคนไทย แต่คนที่โน้มน้าวทิศทางการตัดสินใจได้จริงคือคนที่แปลภาษาให้ ทีมงานจะเรียนรู้เร็วว่าควรหาใครถึงจะ "ได้ผลจริง" อำนาจของหัวหน้างานจึงเหลือแต่ชื่อ นานวันเข้าก็อาจกลายเป็นทำตามผิวเผินแต่ไม่ได้ร่วมมือจริง หรือเลือกลาออกไปแบบผู้จัดการฝ่ายโรงงานในเคสนี้ สำหรับองค์กรแล้ว นี่หมายความว่าบุคลากรบริหารท้องถิ่นที่ลงทุนจ้างมาอยู่ไม่ทน และทีมข้ามวัฒนธรรมก็ไม่มีวันเป็นท้องถิ่นได้อย่างแท้จริง

วิธีทำ

1. ก่อนอื่นให้ตรวจสอบว่าทีมของคุณมีภาวะพึ่งพาล่ามหรือไม่

ตรวจสอบด้วยสามสัญญาณ: (หนึ่ง) คุณนึกออกไหมว่าครั้งล่าสุดที่ "หัวหน้าคนไทยเดินมาเสนอไอเดียกับคุณเอง" คือเมื่อไหร่ ไม่ใช่ "คุณสั่งงานผ่านล่ามให้เขา"; (สอง) เมื่อคนในทีมเจอปัญหา สัญชาตญาณแรกคือไปหาหัวหน้าคนไทย หรือไปหาคนที่พูดสองภาษาได้; (สาม) เอกสารที่หัวหน้าคนไทยเซ็นอนุมัติแล้ว ต้องผ่านคนอื่น "ตรวจผ่าน" ก่อนถึงจะถึงมือคุณหรือเปล่า ถ้าข้อใดข้อหนึ่งในสามข้อนี้คำตอบไม่ค่อยดี แสดงว่าภาวะพึ่งพาลามกำลังเกิดขึ้นแล้ว