อย่าปล่อยให้จุดคอขวดหลับเที่ยง: ห้าไม้เด็ดรีดกำลังการผลิตให้เต็มที่

เถ้าแก่เฉินทำธุรกิจโรงงานปั๊มขึ้นรูปชิ้นส่วนรถยนต์มากว่าสิบแปดปีที่จังหวัดระยอง ผลิตชิ้นส่วนโครงสร้างตัวถังรถป้อนให้ค่ายรถญี่ปุ่นเป็นหลัก ในบทที่แล้วทีมงานของเถ้าแก่เฉินใช้ปริมาณงานคงค้าง เวลาคิวรอ และอัตราการใช้กำลังการผลิต หาจุดคอขวดตัวจริงเจอแล้ว นั่นคือเครื่องปั๊มโลหะขนาดห้าร้อยตันที่นำเข้าจากเยอรมนี แต่พอเจอจุดคอขวด เถ้าแก่เฉินกลับยังถอนใจไม่ได้ เพราะการหาจุดคอขวดเจอเป็นแค่จุดเริ่มต้น ปัญหาจริงคือจะทำอย่างไรต่อ

เขาพบว่าเครื่องนี้กว่าจะเริ่มเดินเครื่องจริงก็แปดโมงครึ่งทุกวัน เพราะแม่พิมพ์ที่กะก่อนทิ้งไว้ต้องมาปรับตั้งใหม่ พักเที่ยงหนึ่งชั่วโมงเครื่องก็หยุดตามไปด้วย เปลี่ยนแม่พิมพ์แต่ละครั้งกินเวลาไม่ต่ำกว่าสี่สิบนาที แถมยังมักมีออร์เดอร์ด่วนที่เถ้าแก่สั่งเองแทรกคิวเข้ามาเรื่อยๆ จนออร์เดอร์ใหญ่ที่วางแผนไว้ต้องเลื่อนไปต่อท้าย คำนวณคร่าวๆ แล้วเวลาที่เครื่องนี้ปั๊มเหล็กจริงๆ ในหนึ่งวัน อาจไม่ถึงหกชั่วโมงด้วยซ้ำ

เถ้าแก่เฉินจึงเข้าใจว่า การหาจุดคอขวดเจอ ไม่ได้แปลว่าจุดคอขวดจะเร็วขึ้นเองโดยอัตโนมัติ เขาต้องการวิธีการที่จับต้องได้ เพื่อใช้ทุกนาทีของเครื่องนี้ให้คุ้มที่สุด

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

เอลิยาฮู เอ็ม. โกลด์รัตต์ (Eliyahu M. Goldratt) นักฟิสิกส์ชาวอิสราเอลที่ผันตัวมาเป็นนักคิดด้านการบริหารจัดการ ได้เสนอ "ห้าขั้นตอนการโฟกัส" (Five Focusing Steps) ไว้ในหนังสือ The Goal ที่ตีพิมพ์ปี ค.ศ. 1984 ขั้นตอนที่สองเรียกว่า "รีดกำลังการผลิตของจุดคอขวดให้เต็มที่" (Exploit the Constraint) ตรรกะของเขาเรียบง่ายแต่มักถูกมองข้าม นั่นคือ เพดานผลผลิตของทั้งสายการผลิตคือเพดานผลผลิตของจุดคอขวด ทุกนาทีที่จุดคอขวดสูญเสียไป คือนาทีที่ทั้งระบบเอาคืนมาไม่ได้อีกเลย เพราะต่อให้ส่วนอื่นทำงานล่วงเวลาแค่ไหน ก็ชดเชยชิ้นงานที่จุดคอขวดไม่ได้ผลิตออกมาไม่ได้

ในทางกลับกัน ทุกนาทีที่รีดเพิ่มขึ้นมาจากจุดคอขวด แทบไม่ต้องลงทุนเพิ่มเลย แต่กลายเป็นผลผลิตรวมของบริษัทที่เพิ่มขึ้นทันที นี่คือเหตุผลที่โกลด์รัตต์เน้นย้ำว่า ก่อนจะควักเงินซื้อเครื่องจักรใหม่หรือขยายกำลังการผลิต (ซึ่งเป็นขั้นตอนที่สี่ "ยกระดับจุดคอขวด") ต้องรีดกำลังการผลิตของจุดคอขวดที่มีอยู่ให้เต็มที่ก่อน เพราะจุดคอขวดของโรงงานส่วนใหญ่ยังซ่อนเวลาว่างที่มองไม่เห็นอยู่อีกมาก

ต้องทำอย่างไร: ห้าไม้เด็ดรีดกำลังการผลิตจุดคอขวด

1. ลดเวลาหยุดเครื่อง — เปิดโปงเวลาว่างของจุดคอขวดให้เห็นชัด

แนวคิดการบำรุงรักษาทวีผลที่ทุกคนมีส่วนร่วม (TPM) และตัวชี้วัดประสิทธิผลโดยรวมของเครื่องจักร (OEE) ที่เสนอโดยนักวิชาการญี่ปุ่น เซอิจิ นากาจิมะ (Seiichi Nakajima) เป็นเครื่องมือที่ดีที่สุดในการวัดความสูญเสียจากการหยุดเครื่องของจุดคอขวด ทีมงานเถ้าแก่เฉินใช้นาฬิกาจับเวลาติดตามเครื่องปั๊มห้าร้อยตันนานหนึ่งสัปดาห์ พบว่าแค่ "รอปรับตั้งแม่พิมพ์" กับ "รอวัตถุดิบจากขั้นตอนก่อนหน้า" สองอย่างนี้ กินเวลาไปเกือบเก้าสิบนาทีต่อวัน วิธีแก้ของพวกเขาไม่ใช่การเรียกประชุมถกกัน แต่จัดตารางซ่อมบำรุงเชิงป้องกันไปไว้ในช่วงว่างของเครื่องจักรที่ไม่ใช่จุดคอขวด และมอบหมายลูกมือประจำหนึ่งคน ให้ปรับตั้งแม่พิมพ์เสร็จล่วงหน้าครึ่งชั่วโมงก่อนเครื่องเริ่มกะ เพื่อให้เครื่องพร้อมปั๊มได้ทันทีที่เข้ากะ