ทำไมผู้บริหารที่นอนไม่พอถึงอยากกินของทอด: คอร์ติซอลจี้ความอยากอาหารของคุณได้อย่างไร

ตีหนึ่งครึ่ง สายการผลิตในนิคมอุตสาหกรรมจังหวัดระยองเงียบลงเกือบหมดแล้ว แต่ผู้จัดการหลินยังนั่งอยู่ในสำนักงาน จ้องรายงาน Excel เตรียมส่งข้อมูลปิดบัญชีประจำเดือนให้สำนักงานใหญ่ที่สิงคโปร์ในวันรุ่งขึ้น นี่เป็นครั้งที่สามในไตรมาสนี้ที่เขาต้องนอนดึกถึงตีหนึ่งตีสอง เดือนที่แล้วโรงงานเพิ่งนำระบบประกันคุณภาพใหม่มาใช้ บวกกับความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนที่ทำให้ต้นทุนเกินงบ เขาแทบทุกคืนต้องพึ่งกาแฟกระป๋องและเครื่องดื่มชูกำลังประคองตัวเอง ที่แปลกคือ ช่วงนี้เขาหิวบ่อยผิดปกติ โดยเฉพาะหลังห้าทุ่ม ทั้งที่มื้อเย็นก็กินไม่น้อย แต่ก็ยังรู้สึกเหมือนขาดอะไรบางอย่าง สุดท้ายมักจบลงด้วยการสั่งไก่ทอดจากร้านที่เปิด 24 ชั่วโมงใกล้บ้าน กินคู่กับเครื่องดื่มชูกำลังที่ยังดื่มไม่หมด ไปจนกว่ารายงานจะเสร็จ

ตอนแรกเขาคิดว่าเป็นเรื่องปกติ "นอนดึกก็เหนื่อยมากขึ้น กินเยอะขึ้นก็ธรรมดา" จนวันหนึ่งเขาชั่งน้ำหนัก ถึงได้รู้ว่าตลอดสามเดือนที่ผ่านมา แม้ตารางชีวิตจะยุ่งกว่าเดิม การควบคุมอาหารก็ไม่ได้หย่อนลงอย่างชัดเจน แต่น้ำหนักกลับค่อยๆ เพิ่มขึ้นสี่กิโลกรัม และไปสะสมอยู่แถวเอวเป็นหลัก เขาบ่นกับภรรยาว่า "ผมไม่ได้กินเยอะขึ้นเลยนะ" ภรรยาย้อนถามกลับมาคำเดียวว่า "แล้วครั้งล่าสุดที่คุณนอนหลับยาวหกชั่วโมงติดต่อกันคือเมื่อไหร่?" ผู้จัดการหลินอึ้งไปเลย เพราะนึกไม่ออกจริงๆ

สิ่งที่ผู้จัดการหลินเจออยู่คือกับดักที่มองไม่เห็นของผู้บริหารหลายคนที่ต้องทำงานหลายบทบาทและสื่อสารข้ามโซนเวลา ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ความอดทนไม่พอหรือแค่อยากกิน แต่เป็นเพราะการนอนไม่พอเป็นเวลานาน กำลังเปลี่ยนแปลงระบบความอยากอาหารของเขาผ่านฮอร์โมนอย่างเงียบๆ

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยชิคาโก อีฟ แวน คอเตอร์ (Eve Van Cauter) และคาริน สปีเกล (Karine Spiegel) และคณะ ตีพิมพ์งานวิจัยคลาสสิกในวารสาร Annals of Internal Medicine ปี 2004 พบว่า ผู้เข้าร่วมวิจัยที่มีสุขภาพดีในวัยหนุ่มสาว เพียงแค่จำกัดการนอนให้เหลือประมาณสี่ชั่วโมงติดต่อกันสองคืน ระดับฮอร์โมนเลปติน (leptin) ที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณ "อิ่มแล้ว" จะลดลงประมาณ 18% ขณะที่ฮอร์โมนเกรลิน (ghrelin) ที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณ "หิว" จะเพิ่มขึ้นประมาณ 28% พร้อมกันนั้น ความรู้สึกหิวและความอยากอาหารที่ผู้เข้าร่วมวิจัยรับรู้ได้เอง โดยเฉพาะความอยากอาหารแคลอรีสูงและคาร์โบไฮเดรตสูง เช่น ของหวาน ของทอด ขนมปัง ก็เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน กล่าวคือ ร่างกายที่นอนไม่พอจะใช้ฮอร์โมนบอกคุณตรงๆ ว่า "คุณหิวแล้ว" ทั้งที่จริงๆ แล้วร่างกายไม่ได้ขาดพลังงานเลย

นักวิจัยกลุ่มเดียวกัน ราเชล เลอโปรลต์ (Rachel Leproult) และอีฟ แวน คอเตอร์ ยังพบในงานวิจัยก่อนหน้านี้ว่า การนอนไม่พอติดต่อกันหลายคืนจะทำให้ระดับคอร์ติซอล (cortisol) ในตอนเย็นของวันถัดไปสูงขึ้นอย่างชัดเจน คอร์ติซอลเป็นฮอร์โมน "สู้หรือหนี" ที่ร่างกายหลั่งออกมาเมื่อเผชิญความเครียด กลไกนี้ถูกอธิบายอย่างเป็นระบบครั้งแรกโดยนักสรีรวิทยาชาวแคนาดา ฮันส์ เซลเย (Hans Selye) ในทฤษฎี "กลุ่มอาการปรับตัวทั่วไป" (General Adaptation Syndrome) เมื่อปี 1936 ในระยะสั้น คอร์ติซอลช่วยให้ร่างกายระดมพลังงานเพื่อรับมือกับภัยคุกคาม แต่ถ้าสูงเรื้อรังในระยะยาว จะทำให้ร่างกายสะสมไขมันในช่องท้องเป็นอันดับแรก และเพิ่มความอยากอาหารหวานมันมากขึ้น เพราะสมองในภาวะ "เครียด" จะโน้มเอียงไปเลือกอาหารที่ให้พลังงานและความสุขเร็วที่สุด การทำงานดึกของผู้จัดการหลินสำหรับร่างกายแล้วไม่ใช่แค่ "นอนน้อยลง" แต่เป็นสัญญาณความเครียดต่อเนื่อง คอร์ติซอลสูงเรื้อรัง บวกกับเลปตินและเกรลินที่เสียสมดุล สามทางประดังกัน จึงไม่แปลกที่เขารู้สึกว่า "ไม่ได้กินเยอะขึ้นเลย แต่ทำไมยังอ้วนขึ้นเรื่อยๆ"