โค้ชไม่อยู่ตลอดไป: เปลี่ยน 9 บทเรียนให้เป็น SOP ดูแลน้ำหนักของคุณเอง

ที่ชานนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง ธุรกิจค้าอะไหล่รถยนต์ของคุณวิชัย แซ่เฉิน ดำเนินมาแล้ว 16 ปี ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นฝ่ายจัดซื้อของโรงงานญี่ปุ่นและอู่ซ่อมรถท้องถิ่น ปีนี้เขาไปตรวจสุขภาพประจำปีตามปกติที่โรงพยาบาลกรุงเทพระยอง ผลตรวจออกมา คุณหมอวางตัวเลขสองชุดไว้ตรงหน้าเขา น้ำตาลในเลือดขณะอดอาหารลดจาก 118 เหลือ 102 ไขมันสะสมในตับก็กลับเข้าสู่ระดับปกติ ตัวเลขบนตาชั่งอยู่ที่ 81 กิโลกรัม จากเดิม 92 กิโลกรัมเมื่อ 9 เดือนก่อน

แต่คุณวิชัยกลับไม่ได้ดีใจอย่างที่ควรจะเป็น เขาถามคุณหมอว่า "แล้วต่อจากนี้ล่ะครับ" ตลอดสิบปีที่ผ่านมา เขาเคยลดน้ำหนักอย่างจริงจังมาแล้วอย่างน้อยสามครั้ง แต่ละครั้งลดได้ 8-10 กิโลกรัม แล้วก็กลับมาอ้วนเท่าเดิมภายในครึ่งปี พร้อม "ดอกเบี้ย" อีก 2 กิโลกรัม เขาเปรียบเทียบว่ามันเหมือนลูกหนี้การค้าที่เก็บเงินไม่ได้ แถมยังต้องกู้เพิ่มอีกต่างหาก คอร์สนี้พาเขาผ่านมาแล้ว 9 บทเรียน ตั้งแต่บัญชีพลังงาน ขั้นตอนการเปลี่ยนแปลง การคำนวณเมตาบอลิซึม กลยุทธ์เอาตัวรอดบนโต๊ะเลี้ยงรับรอง ก้าวแรกที่ลงมือทำได้จริง ฮอร์โมนความเครียดกับการนอน วิศวกรรมป้องกันการกลับมาอ้วน การออกกำลังกายชิ้นเล็กแทรกในตารางงาน ไปจนถึงการชวนทีมลดน้ำหนักไปด้วยกัน เขารู้ว่าวิธีการเหล่านี้ได้ผลจริง แต่พอคอร์สจบลง จะไม่มีใครมาถามเขาทุกสัปดาห์อีกแล้วว่า "สัปดาห์นี้กินอะไร ขยับตัวแค่ไหน" เขากลัวว่าตัวเองจะกลับไปเป็นเจ้าของกิจการที่ฝืนใจตัวเองด้วยความมุ่งมั่นล้วนๆ พอฝืนไม่ไหวก็ล้มเลิก

ผู้อำนวยการฝ่ายการเงินของเขาฟังแล้วตอบกลับมาเบาๆ ว่า "พี่วิชัย บริษัทเราใช้งบการเงินปิดบัญชีทุกเดือนมา 16 ปีแล้ว น้ำหนักตัวทำไมจะทำแบบเดียวกันไม่ได้ล่ะ" คำพูดนี้ทำให้เขาฉุกคิด สิ่งที่เขาขาดไม่ใช่ความรู้ แต่เป็นระบบ "ดูแลรักษาต่อเนื่อง" ที่ทำงานเองได้ โดยไม่ต้องมีใครคอยจับตาดู

ทำไม

ปัญหาของคุณวิชัยมีชื่อเรียกอยู่แล้วในทางวิชาการ นักจิตวิทยาชาวอเมริกัน เฟรเดอริก แคนเฟอร์ (Frederick Kanfer) เสนอ "ทฤษฎีการกำกับตนเอง" (Self-Regulation Theory) ไว้ตั้งแต่ปี 1970 ว่าพฤติกรรมใดก็ตามที่จะรักษาไว้ได้ในระยะยาว ต้องผ่านวงจรสามขั้นตอน ได้แก่ การเฝ้าติดตามตนเอง (รู้ว่าตอนนี้ตัวเองทำอะไรอยู่) การประเมินตนเอง (เทียบผลลัพธ์กับเป้าหมาย) และ การเสริมแรงตนเอง (ให้ฟีดแบ็กกับตัวเองแล้วปรับก้าวต่อไป) ขาดขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งไป พฤติกรรมก็จะค่อยๆ เลื่อนกลับไปที่จุดเดิม นี่คือเหตุผลว่าทำไมการลดน้ำหนักที่พึ่งพาแต่ความมุ่งมั่นล้วนๆ ถึงไม่เคยอยู่ได้นาน เพราะความมุ่งมั่นให้แรงขับเคลื่อนได้ แต่ไม่มีกลไกเฝ้าติดตามและปรับแก้ไข

วงการบริหารจัดการมีเครื่องมือสำเร็จรูปที่ทำหน้าที่แบบเดียวกันนี้อยู่แล้ว นั่นคือวงจร PDCA (Plan วางแผน, Do ลงมือทำ, Check ตรวจสอบ, Act ปรับปรุงแก้ไข) ที่ปรมาจารย์ด้านคุณภาพ ดับเบิลยู. เอ็ดเวิร์ดส์ เดมิง (W. Edwards Deming) รับช่วงต่อจาก วอลเตอร์ ชูว์ฮาร์ต (Walter Shewhart) แล้วเผยแพร่ให้เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก โดยแก่นแท้แล้วมันคือการนำทฤษฎีการกำกับตนเองมาแปลงเป็นแผนภาพขั้นตอนที่หมุนซ้ำได้จริง คุณวิชัยใช้เครื่องมือนี้จัดการปัญหาคุณภาพในโรงงานทุกวัน แต่ไม่เคยคิดจะเอามาใช้จัดการน้ำหนักตัวเองเลย นี่คือช่องว่างที่บทเรียนสุดท้ายนี้จะมาเติมเต็ม คือการรวบรวมเครื่องมือจาก 9 บทที่ผ่านมา ใส่เข้าไปในวงจร PDCA ที่คุณหมุนเองได้ทุกสัปดาห์