ตับไตไม่มีปาก แต่จดบัญชีไม่เคยพลาด: บิลลับจากโต๊ะเลี้ยงธุรกิจในไทย

คุณหลิน เป็นรองผู้จัดการฝ่ายปฏิบัติการของโรงงานชิ้นส่วนรถยนต์สัญชาติไต้หวันแห่งหนึ่งในนิคมอุตสาหกรรมระยอง ช่วงครึ่งปีที่ผ่านมาเพื่อดันยอดสั่งซื้อใหม่จากลูกค้า Tier 1 สัญชาติญี่ปุ่น แรงกดดันเรื่องยอดขายเกือบทั้งหมดตกอยู่ที่ "ฝีมือบนโต๊ะอาหาร" — อย่างน้อยสัปดาห์ละสามมื้อเลี้ยง ตั้งแต่ผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อฝั่งญี่ปุ่น ตัวแทนศุลกากรไทย ไปจนถึงเจ้าหน้าที่หน่วยงานท้องถิ่น ร้านอาหารทะเลรอบนิคมระยองแทบไม่มีร้านไหนที่เขายังไม่เคยไป ผัดกะเพราคู่กับจอห์นนี่ วอล์กเกอร์ฉลากดำใส่น้ำแข็งเต็มแก้ว หรือแสงโสมผสมโซดาที่คนท้องถิ่นชอบดื่ม วัฒนธรรม "ชนแก้ว" ทำให้ใครไม่ดื่มดูเหมือนไม่ให้เกียรติ งานเลี้ยงมักเลิกตีหนึ่งตีสอง แต่เจ็ดโมงเช้าวันรุ่งขึ้นก็ต้องเข้าโรงงานประชุมเช้าเหมือนเดิม

เดือนที่แล้วบริษัทจัดตรวจสุขภาพประจำปี ผลออกมา ค่า GGT ของคุณหลินพุ่งสูงถึงสามเท่าของค่าปกติ ค่า ALT และ AST ก็เกินมาตรฐานทั้งคู่ ส่วนกรดยูริกก็ใกล้แตะจุดเสี่ยงโรคเกาต์ พยาบาลที่ศูนย์ตรวจสุขภาพแนะนำว่า "ควรงดแอลกอฮอล์สามเดือนแล้วค่อยกลับมาตรวจซ้ำ" คุณหลินในใจแอบสงสัย ผมก็ไม่ได้ปวดท้อง หน้าตาก็ไม่เหลือง แรงยังไหวปกติ ทำไมผลตรวจถึงจู่ๆ ขึ้นสัญญาณเตือนเยอะขนาดนี้

เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ของคุณหลินคนเดียว การทำธุรกิจในไทย งานเลี้ยงแทบจะเป็นน้ำมันหล่อลื่นความสัมพันธ์ทางธุรกิจ — ดื่มด้วยกันเพื่อสร้างมิตรภาพ กินข้าวเพื่อคุยงาน เป็นภาษากลางที่ใช้ร่วมกันในวงธุรกิจจีน ญี่ปุ่น และไทย แต่ตับกับไตกลับเป็นอวัยวะที่เงียบที่สุดในร่างกาย ทว่าจดบัญชีอย่างซื่อสัตย์ที่สุด มันจะไม่ร้องเจ็บในคืนที่คุณเมา แต่จะรวมบัญชีครึ่งปีที่สะสมมาให้คุณเห็นในตัวเลขของผลตรวจครั้งเดียว

ทำไม

ตับถูกเรียกว่า "อวัยวะเงียบ" มานาน เพราะมันมีความสามารถในการชดเชยการทำงานสูงมาก Hans Popper นักพยาธิวิทยาที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้บุกเบิกวิชาโรคตับสมัยใหม่ ได้เสนอแนวคิด "ปริมาณสำรองการทำงานของตับ" (hepatic functional reserve) จากการศึกษาความก้าวหน้าของโรคตับ ว่าแม้เซลล์ตับจะเสียหายไปแล้วถึงร้อยละ 70-80 เซลล์ตับที่เหลือก็ยังพอรับภาระเมแทบอลิซึมและการขับพิษส่วนใหญ่ไว้ได้ ทำให้ผลเลือด "ดูเหมือนปกติ" ไปได้อีกนาน กว่าค่า ALT, AST, GGT จะขึ้นสูงชัดเจน ส่วนใหญ่หมายความว่าปริมาณสำรองถูกใช้จนเกือบหมดแล้ว ไม่ใช่ปัญหาเพิ่งเริ่มเกิดขึ้น

ตรรกะของไตก็คล้ายกัน Andrew Levey แพทย์โรคไตจากศูนย์การแพทย์มหาวิทยาลัยทัฟส์ สหรัฐอเมริกา เป็นผู้นำทีมพัฒนาสูตรประมาณค่าอัตราการกรองของไต (eGFR) ทั้งสูตร MDRD และ CKD-EPI ที่ใช้กันแพร่หลายทั่วโลกในปัจจุบัน ทีมวิจัยของเขาชี้ว่า การทำงานของไตต้องลดลงเหลือประมาณครึ่งหนึ่งเสียก่อน ค่าครีเอตินีนถึงจะเริ่มขยับสูงขึ้นอย่างชัดเจน — ในช่วง "จุดบอดของค่าครีเอตินีน" นี้ ไตได้สูญเสียการทำงานไปเงียบๆ ไม่น้อยแล้ว แต่ผลตรวจยังไม่ส่งสัญญาณเตือนชัดเจน สำหรับผู้บริหาร เรื่องนี้คล้ายกับตรรกะของหนี้แฝงในกิจการ งบดุลดูเหมือนมั่นคง แต่ส่วนของผู้ถือหุ้นกำลังถูกกัดกร่อนไปทีละน้อย กว่าจะเห็นตัวเลขขาดทุนในงบจริงๆ ปัญหาก็มักสะสมมานานแล้ว