ขั้นตอนขออนุญาตตั้งโรงงานนอกเหนือจาก BOI: ร.ง.4 กับ EIA/EHIA และการวางไทม์ไลน์

โรงงานแห่งหนึ่งในไทย หลังได้รับบัตรส่งเสริมการลงทุนจาก BOI แล้ว ฝ่ายบริหารคิดว่า “ส่วนที่ยากที่สุดผ่านไปแล้ว” จึงเดินหน้าสั่งซื้อเครื่องจักรและก่อสร้างโรงงานตามแผนเดิมไปพร้อมกัน แต่พอใกล้ถึงวันเริ่มเดินเครื่องจริงกลับพบว่า พื้นที่ที่ตั้งโรงงานต้องขอใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) แยกต่างหาก และเครื่องจักรที่ใช้หม้อไอน้ำกับระบบบำบัดน้ำเสียก็เข้าเงื่อนไขที่ต้องผ่านการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมด้วย ทั้งสองใบอนุญาตรวมกันทำให้ล่าช้าไปเกือบครึ่งปี เครื่องจักรที่สั่งมาต้องรอในตู้คอนเทนเนอร์ ต้นทุนคลังสินค้าและดอกเบี้ยสะสมขึ้นเรื่อยๆ ฝ่ายบริหารจึงเข้าใจว่า บัตร BOI เป็นเพียง “บัตรผ่านเข้าสู่สิทธิประโยชน์ทางการลงทุน” ไม่ได้แปลว่า “เดินเครื่องโรงงานได้อย่างถูกกฎหมาย”

ทำไม

การขออนุญาตตั้งโรงงานในไทยไม่ได้อยู่ที่หน่วยงานเดียว แต่กระจายอยู่ในกฎหมายและหน่วยงานที่ต่างกันหลายสาย: BOI ดูแลเรื่องสิทธิประโยชน์การลงทุน เช่น การยกเว้นภาษีนำเข้าและภาษีเงินได้ ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) ดูแลว่า “โรงงานนี้เดินเครื่องได้ถูกกฎหมายหรือไม่” การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA/EHIA) ดูแลว่า “โครงการขนาดหรือลักษณะนี้จะกระทบสิ่งแวดล้อมและชุมชนโดยรอบหรือไม่” ส่วนใบอนุญาตก่อสร้างและการตรวจสอบความปลอดภัยด้านอัคคีภัยดูแลว่า “ตัวอาคารเองปลอดภัยหรือไม่” ทั้งสี่สายนี้เป็นอิสระต่อกัน มีช่องทางยื่นเรื่องและกรอบเวลาพิจารณาของตัวเอง และหลายครั้งก็มีความสัมพันธ์แบบก่อน-หลังต่อกัน เช่น ถ้า EIA ยังไม่ผ่าน การขอ ร.ง.4 อาจไม่ได้รับการพิจารณา หากคำนวณวันเริ่มเดินเครื่องโดยอิงแต่กรอบเวลาของ BOI อย่างเดียว ก็มีโอกาสสูงที่จะประเมินระยะเวลาทั้งกระบวนการต่ำเกินไป จนเครื่องจักรมาถึงท่าเรือแต่ติดตั้งไม่ได้ หรือจ้างแรงงานสายการผลิตมาแล้วแต่ยังไม่มีงานให้ทำ

ทำอย่างไร

1. ตรวจสอบก่อนว่าโรงงานของคุณเข้าประเภทที่ต้องขอ ร.ง.4 หรือไม่

โรงงานในไทยถูกจำแนกประเภทตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (รวมถึงฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562) เฉพาะโรงงานที่มีกำลังเครื่องจักรและจำนวนคนงานถึงเกณฑ์ที่กำหนดเท่านั้นที่ต้องยื่นขอใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) จากกรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) ตัวเลขแรงม้าและจำนวนคนงานที่ใช้เป็นเกณฑ์ รวมถึงว่าโรงงานของคุณเข้าประเภทที่ต้องขออนุญาตหรือไม่ อาจเปลี่ยนแปลงไปตามการแก้ไขกฎหมาย จึงต้องปรึกษาที่ปรึกษาอุตสาหกรรม ทนายความในพื้นที่ หรือสอบถามกรมโรงงานอุตสาหกรรม/สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดโดยตรงเพื่อยืนยันเกณฑ์ที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน อย่าอ้างอิงตัวเลขเก่าหรือข้อมูลออนไลน์ที่ไม่ระบุปีที่ประกาศใช้ หลังได้รับ ร.ง.4 แล้ว ตามหลักเกณฑ์ปัจจุบันไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายอีก ผู้ประกอบการยังต้องชำระค่าธรรมเนียมรายปีตามกำลังเครื่องจักรที่ใช้ ควรนำต้นทุนต่อเนื่องนี้เข้าไปอยู่ในงบประมาณรายปีด้วย