พี่น้องแบ่งงานกันอย่างไร: ทำไมพี่ชายคนโตจึงยกตำแหน่งประธานให้น้องคนที่สี่

ในประเทศไทย ร้าน 7-Eleven มีอยู่แทบทุกถนน ตามรายงานประจำปีของบริษัท ซีพี ออลล์ จำกัด (มหาชน) ผู้บริหารกิจการ 7-Eleven ในประเทศไทย ณ สิ้นปี 2568 มีสาขาทั่วประเทศรวมทั้งสิ้น 15,945 สาขา หลายคนเข้าใจว่านี่เป็นผลงานของแบรนด์ญี่ปุ่น แต่เครือข่ายขนาดใหญ่นี้แท้จริงแล้วมีเครือเจริญโภคภัณฑ์ (ซีพี) ของไทยเป็นผู้ค้ำยันอยู่ ซึ่งก็คือตระกูลเจียรวนนท์ที่มีเชื้อสายจากแต้จิ๋ว กวางตุ้ง

บทเรียนนี้ไม่ได้พูดถึงวิธีเปิดร้านสะดวกซื้อ แต่จะพาไปดูการตัดสินใจที่สำคัญและเกิดขึ้นก่อนหน้านั้นมาก: เมื่อถึงรุ่นที่สองขึ้นรับตำแหน่ง พี่ชายคนโตได้เสนอยกตำแหน่งประธานให้น้องคนสุดท้องของตระกูลด้วยตนเอง การตัดสินใจครั้งนี้ได้กำหนดทิศทางครึ่งศตวรรษต่อจากนั้น

ย้อนดูที่มา: จากร้านเมล็ดพันธุ์สองชั้นริมแม่น้ำ

ทุกวันนี้เครือซีพีใหญ่แค่ไหน? ตามรายงานความยั่งยืนประจำปี 2566 ที่เครือเจริญโภคภัณฑ์เผยแพร่เอง รายได้รวมของเครือทั้งปีอยู่ที่ประมาณ 3.32 ล้านล้านบาท มีพนักงานราว 450,000 คน และมีธุรกิจครอบคลุมกว่า 21 ประเทศ แต่ก่อนจะอ่านเรื่องนี้ต่อไป ต้องวางความเข้าใจผิดที่พบบ่อยลงก่อนว่า ซีพีไม่ได้ประสบความสำเร็จเพราะมีขนาดใหญ่มาตั้งแต่ต้น

จุดเริ่มต้นของซีพีคือช่วงราวปี 2463 (ค.ศ. 1920) เจี่ย เอ็กชอ ผู้ก่อตั้ง เดินทางจากกวางตุ้งมาถึงกรุงเทพฯ และร่วมกับพี่น้องเปิดร้านขายเมล็ดพันธุ์ผักบนถนนเก่าสายหนึ่งริมแม่น้ำในย่านไชน่าทาวน์ ใช้ชื่อว่า "เจียไต๋" ตามประวัติความเป็นมาที่บริษัท เจียไต๋ จำกัด เผยแพร่เอง ระบุว่าเป็นอาคารพาณิชย์สองชั้น สื่อไทยบางแห่งบรรยายว่าเป็น "ตึกแถวเล็กๆ" ธนินท์ เจียรวนนท์ เล่าในบันทึกความทรงจำที่ตีพิมพ์ต่อเนื่องใน Nikkei Asia ว่าร้านตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ห่างจากท่าเรือเพียงสองถึงสามร้อยเมตร

ในเวลานั้นร้านนี้ยังไม่มีแหล่งสินค้าในประเทศไทยเลยด้วยซ้ำ ธนินท์เล่าว่าศูนย์กลางธุรกิจของครอบครัวในเวลานั้นยังอยู่ที่แต้จิ๋ว: เมล็ดพันธุ์เก็บเกี่ยวจากไร่ในแต้จิ๋ว ขนส่งผ่านฮ่องกงมาถึงกรุงเทพฯ แล้วจึงจำหน่ายต่อไปยังประเทศไทย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และอินเดีย ส่วนทุนเริ่มต้นในการก่อตั้งธุรกิจและจำนวนคนในร้านมีเท่าใดนั้น ไม่มีบันทึกที่ตรวจสอบได้หลงเหลืออยู่ สิ่งที่ยืนยันได้มีเพียงว่า นี่คือห้างร้านเล็กๆ ที่ค้ำยันอยู่ได้ด้วยเส้นทางสินค้าทางเรือเพียงเส้นทางเดียว

การก้าวจากธุรกิจเมล็ดพันธุ์เข้าสู่ธุรกิจอาหารสัตว์เกิดขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 2493 (ค.ศ. 1950) และกว่าซีพีจะประกาศตัวเป็นผู้ผลิตอาหารสัตว์รายใหญ่ที่สุดของไทยก็ล่วงเข้าปลายทศวรรษ 2503 (ค.ศ. 1960) แล้ว จากร้านเล็กๆ ริมแม่น้ำสู่การเป็นผู้นำทั่วประเทศ ใช้เวลากว่าสี่สิบปี หลังจากนั้นจึงขยายต่อไปสู่ปศุสัตว์ อาหาร ค้าปลีก และโทรคมนาคม

เจี่ย เอ็กชอ มีบุตรชายสี่คน ได้แก่ จรัญ เจียรวนนท์ (พี่คนโต), มนตรี เจียรวนนท์, สุเมธ เจียรวนนท์ และธนินท์ เจียรวนนท์ โดยอักษรกลางในชื่อจีนของบุตรชายทั้งสี่ เมื่อนำมาเรียงกันจะได้คำว่า 正大中國 น้องคนสุดท้อง ธนินท์ เกิดเมื่อปี 2482 (ค.ศ. 1939)

ตามธรรมเนียมของครอบครัวชาวจีนที่มักยึด "บุตรชายคนโตสืบทอด" ตำแหน่งบริหารเดิมถูกส่งต่อให้พี่คนโตก่อน แต่นิตยสาร Global Views Monitor ของไต้หวัน และรายงานข่าวเศรษฐกิจภาษาจีนหลายฉบับ บันทึกการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นต่อมาไว้ว่า: พี่คนโตพบว่าน้องคนที่สี่มีสายตาทางธุรกิจดีที่สุดในหมู่พี่น้อง จึงเสนอยกตำแหน่งประธานให้ด้วยตนเอง ส่วนช่วงเวลาที่ธนินท์ขึ้นรับตำแหน่งนั้น แต่ละแหล่งข่าวระบุไม่ตรงกัน แต่โดยประมาณคือราวปี 2513 (ค.ศ. 1970) ซึ่งขณะนั้นเขามีอายุประมาณ 30 ปี

การยกตำแหน่งไม่ใช่การถอนตัว แต่คือการจัดคนให้ตรงกับสนามรบที่ถูกต้อง

หลายคนเมื่ออ่านถึงเรื่อง "พี่คนโตยกตำแหน่ง" มักมองว่าเป็นเรื่องราวแห่งคุณธรรม แต่ในมุมมองด้านการบริหาร สิ่งที่ควรให้ความสนใจมากกว่าคือการแบ่งงานกันหลังจากยกตำแหน่งนั้นเอง

ตามข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ พี่ชายสองคนคือจรัญ เจียรวนนท์ และสุเมธ เจียรวนนท์ ยังคงรับผิดชอบด้านการผลิตอาหารสัตว์ ซึ่งเป็นธุรกิจแกนหลักที่เก่าแก่และมั่นคงที่สุดของตระกูล ส่วนธนินท์เป็นผู้นำในการขยายธุรกิจไปสู่การเลี้ยงปศุสัตว์ การตลาด และช่องทางการจำหน่าย กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ สิ่งที่ถูกยกให้คือ "ตำแหน่งที่มีอำนาจตัดสินใจสูงสุด" ไม่ใช่กิจการของพี่ชาย ผู้ที่ถนัดรักษาธุรกิจแกนหลักก็ยังคงรักษาธุรกิจแกนหลักต่อไป ผู้ที่ถนัดบุกตลาดใหม่ก็ไปบุกตลาดใหม่

การแบ่งงานแบบนี้มีข้อดีสองประการ ประการแรก คนที่เก่งเรื่องการผลิตที่มั่นคงไม่ต้องไปทำสิ่งที่ตนไม่ถนัดอย่างการบุกเบิกตลาดใหม่ ประการที่สอง คนที่เก่งเรื่องการบุกเบิกตลาดใหม่มีอำนาจตัดสินใจอยู่ในมือ ไม่ต้องกลับไปขอโน้มน้าวผู้ใหญ่ในทุกย่างก้าว ต่อมาการที่ซีพีได้สิทธิ์ดำเนินกิจการ 7-Eleven ในประเทศไทยในปี 2530 (ค.ศ. 1987) และเปิดสาขาแรกที่ถนนพัฒน์พงศ์ กรุงเทพฯ ในปี 2532 (ค.ศ. 1989) ก็คือผลพวงที่เติบโตขึ้นจากแนวทางการขยายธุรกิจเส้นนี้

ธุรกิจครอบครัวส่วนใหญ่ติดขัดอยู่ที่ไหน

มองกลับกัน ธุรกิจครอบครัวส่วนใหญ่ที่เกิดปัญหาในรุ่นที่สอง มักไม่ใช่เพราะขาดเงินทุน แต่เป็นเพราะ "ตำแหน่ง" และ "ความสามารถ" ถูกผูกติดกันไว้ บุตรชายคนโตขึ้นสู่ตำแหน่งสูงสุด ก็ถูกคาดหวังให้ดูแลทุกเรื่อง ส่วนน้องๆ ที่มีความสามารถกลับไม่มีพื้นที่ได้รับมอบอำนาจ ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นก็คือ ไม่พี่คนโตเหนื่อยล้าเกินไป ก็น้องๆ ลาออกไป หรือพี่น้องแตกร้าวกันเพราะแย่งชิงอำนาจตัดสินใจ

จุดสำคัญของเรื่องราวนี้ของเครือซีพี อยู่ที่การแยกสองสิ่งออกจากกัน: ใครจะเป็นผู้ตัดสินใจสุดท้าย ให้พิจารณาจากว่าใครเหมาะสมที่สุด ส่วนสถานะและกิจการของพี่ชายไม่ได้สูญหายไปเพราะการยกตำแหน่ง สิ่งที่เราเห็นจากข้อมูลสาธารณะคือผลลัพธ์ ส่วนภายในครอบครัวสื่อสารกันอย่างไรในเวลานั้น คนนอกไม่อาจรู้ได้ ดังนั้นไม่จำเป็นต้องมองเรื่องนี้เป็นตำนานเกินจริง แต่โครงสร้างที่ "อำนาจตัดสินใจเดินตามความสามารถ ส่วนคนอื่นรักษาสนามที่ตนถนัด" นี้ เป็นสิ่งที่ธุรกิจครอบครัวทุกแห่งนำไปเทียบเคียงได้

ผู้บริหารสามารถเรียนรู้อะไรได้บ้าง

• แยกประเด็น "ผู้มีอำนาจตัดสินใจสุดท้าย" กับ "ลำดับอาวุโส" ออกจากกัน ให้ถามก่อนว่าตำแหน่งนี้ต้องการความสามารถแบบใด จึงถามว่าใครเหมาะสมที่สุด ไม่ใช่ถามก่อนว่าใครอยู่ลำดับต้น
• การยกตำแหน่งต้องมาพร้อมสนามใหม่ที่ชัดเจน ผู้ที่ยกตำแหน่งให้คนอื่นหากไม่มีขอบเขตความรับผิดชอบที่ชัดเจน ย่อมรู้สึกว่าถูกเขี่ยออกได้ง่าย การที่พี่ชายทั้งสองของเครือซีพียังคงดูแลธุรกิจแกนหลักต่อไป คือเงื่อนไขที่ทำให้การยกตำแหน่งเป็นที่ยอมรับได้
• บันทึกหลักเกณฑ์การแบ่งงานไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ใครดูแลธุรกิจแกนหลัก ใครดูแลการขยายธุรกิจ เรื่องใดต้องตัดสินใจร่วมกัน ความเข้าใจร่วมด้วยคำพูดอาจใช้ได้ในรุ่นแรก แต่เมื่อส่งต่อถึงรุ่นถัดไป ก็ง่ายที่จะเข้าใจไม่ตรงกัน
• การรักษาธุรกิจเดิมกับการบุกเบิกธุรกิจใหม่ต้องใช้คนที่แตกต่างกัน อย่าคาดหวังให้คนคนเดียวทำทั้งการผลิตที่มั่นคงและการขยายธุรกิจอย่างกล้าได้กล้าเสียให้ดีที่สุดในเวลาเดียวกัน การแบ่งบทบาททั้งสองให้คนละคนต่างหากกลับช่วยให้ไปได้ไกลกว่า
• อย่าคิดว่าวิธีการขององค์กรใหญ่ใช้ได้เฉพาะองค์กรใหญ่ เครือซีพีก็เริ่มต้นจากร้านเมล็ดพันธุ์สองชั้นเช่นกัน ใช้เวลากว่าสี่สิบปีจึงกลายเป็นผู้ผลิตอาหารสัตว์รายใหญ่ที่สุดของไทย ไม่ใช่เพราะมีขนาดใหญ่จึงประสบความสำเร็จ แต่เป็นเพราะในแต่ละช่วงจัดคนที่เหมาะสมไว้ในตำแหน่งที่ถูกต้อง จึงเติบโตขึ้นทีละขั้น ไม่ว่าธุรกิจของคุณตอนนี้จะเล็กแค่ไหน ก็เริ่มคิดเรื่องการแบ่งงานให้ชัดเจนได้ตั้งแต่วันนี้
• ใช้ผลลัพธ์เป็นตัวตัดสินการแบ่งงาน ไม่ใช่ใช้ความรู้สึก การแบ่งงานถูกต้องหรือไม่ ดูได้จากว่าธุรกิจเติบโตขึ้นในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าหรือไม่ ไม่ใช่ดูว่าทุกคนพอใจในขณะนั้นหรือไม่

ถ้าเป็นบริษัทของคุณ

• ผู้มีอำนาจตัดสินใจสุดท้ายในบริษัทของคุณ ขึ้นสู่ตำแหน่งนั้นเพราะความสามารถ หรือเพราะลำดับอาวุโสและอายุงาน?
• หากวันนี้ต้องส่งต่อตำแหน่งให้คนอื่น ผู้ที่รับตำแหน่งต่อไปจะรับผิดชอบเรื่องอะไร มีการพูดให้ชัดเจนแล้วหรือยัง?
• การแบ่งงานของพวกคุณเป็นระบบที่เขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษร หรือมีอยู่เพียงในความเข้าใจร่วมกันของคนบางคนเท่านั้น?

บทต่อไปของหลักสูตรนี้

• บทที่ 2 《หุ้นแบ่งเท่ากัน อำนาจตัดสินใจรวมศูนย์: ครอบครัวส่งต่อตำแหน่งอย่างไรโดยไม่แตกร้าว》: วิธีแยกหุ้นของครอบครัวออกจากการบริหารงานประจำวัน
• บทที่ 3 《รุ่นที่สามรับช่วงต่ออย่างไร: ฝึกฝนแยกกันก่อน แล้วจึงแยกตำแหน่งเดียวเป็นสองตำแหน่ง》: วิธีบ่มเพาะรุ่นถัดไปและการแบ่งงานระหว่างพี่น้อง
• บทที่ 4 《การแบ่งงานที่ดีเพียงใดก็ต้องถูกตรวจสอบ: เครือซีพีในปี 2569》: บททดสอบล่าสุดที่ระบบนี้ต้องเผชิญ

หากต้องการนำแนวคิด "ใครตัดสินใจ ใครรับผิดชอบ" ไปปรับใช้กับผู้บริหารทุกระดับในบริษัทของคุณ สามารถอ่านต่อได้ที่ 《AI เร็วขึ้น แต่คุณยังติดขัด: เร่งความเร็วการตัดสินใจของผู้บริหารและวิธีทำให้ถูกต้อง》

เอกสารอ้างอิงและที่มาของภาพ

1. CP ALL Public Company Limited, 《Annual Registration Statement / Annual Report 2025 (Form 56-1 One Report)》, มีนาคม 2569 (2026). https://www.cpall.co.th/wp-content/uploads/2026/03/E-One-Report_EN_Final.pdf
2. Wu Chia-chin, 〈你也在幫他賺錢！揭開「卜蜂」12年蟬聯泰國首富的家族秘密〉, Global Views Monitor, 2 มีนาคม 2566 (2023). https://www.gvm.com.tw/article/100196
3. ทีมวิเคราะห์ธุรกิจอีป๋อซั่ว, 〈泰國7-Eleven憑什麼比日本還密？背後是一個潮商家族的了不起〉, CnYes, 27 กันยายน 2569 (2026). https://hao.cnyes.com/post/270078
4. Wikipedia, บทความ "Charoen Pokphand" (ปีที่ก่อตั้ง การแบ่งงานระหว่างพี่น้อง ปีที่ได้สิทธิ์ 7-Eleven และสาขาแรก), เข้าถึงเมื่อ 26 ตุลาคม 2569 (2026). https://en.wikipedia.org/wiki/Charoen_Pokphand
5. Wikipedia, บทความ "Dhanin Chearavanont" (ปีเกิด ลำดับในครอบครัว), เข้าถึงเมื่อ 26 ตุลาคม 2569 (2026). https://en.wikipedia.org/wiki/Dhanin_Chearavanont
6. บริษัท เจียไต๋ จำกัด, 〈Chia Tai Milestones〉 (เปิดร้านเมล็ดพันธุ์เล็กๆ ในปี 2462/1919, เปิด "เจียไต๋" อาคารสองชั้นบนถนนทรงวาดในปี 2464/1921, ซื้อที่ดินเพื่อวิจัยเมล็ดพันธุ์ในปี 2502/1959), เข้าถึงเมื่อ 26 ตุลาคม 2569 (2026). https://www.chiataigroup.com/en/ct100milestone
7. Marketeer, 〈กว่า 98 ปี ของ "เจียไต๋"〉 (ร้านเริ่มต้นเป็นตึกแถวเล็กๆ ในย่านไชน่าทาวน์), เข้าถึงเมื่อ 26 ตุลาคม 2569 (2026). https://marketeeronline.co/archives/137586
8. Dhanin Chearavanont, 〈My Personal History〉 ตอนที่ 4, 5 (ที่ตั้งร้าน แหล่งสินค้าจากแต้จิ๋วผ่านฮ่องกง), Nikkei Asia. https://asia.nikkei.com/spotlight/my-personal-history/dhanin-chearavanont/dhanin-chearavanont-5-my-mother-s-boundless-compassion2
9. FundingUniverse, 〈Charoen Pokphand Group History〉 (ก่อตั้งบริษัทอาหารสัตว์ในทศวรรษ 2493/1950, เป็นผู้ผลิตอาหารสัตว์รายใหญ่ที่สุดของไทยในช่วงปลายทศวรรษ 2503/1960), รวบรวมจากแหล่งข้อมูลทางอ้อม. https://www.fundinguniverse.com/company-histories/charoen-pokphand-group-history/
10. CP Group, 〈CP Group Releases 2023 Sustainability Report〉 (รายได้ปี 2566 จำนวน 3,320,897 ล้านบาท, พนักงาน 452,794 คน, กว่า 21 ประเทศ). https://www.cpgroupglobal.com/en/newsroom/news/276/cp-group-releases-2023-sustainability-report-focusing-on-developing-the-new-generation-and-driving-collaboration-across-all-sectors-to-embrace-the-50-world
11. ภาพ: Omio Asad, 〈7-Eleven, Bangkok, Thailand〉, CC BY 3.0, Wikimedia Commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:7-Eleven,_Bangkok,_Thailand.jpg
12. ภาพ: TNN Online, 〈ธนินท์ เจียรวนนท์ Dhanin Chearavanont〉, CC BY 3.0, Wikimedia Commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ธนินท์_เจียรวนนท์_Dhanin_Chearavanont.jpg
13. หมายเหตุ: ปีที่ธนินท์ เจียรวนนท์ ขึ้นรับตำแหน่งแตกต่างกันในแต่ละแหล่งข้อมูล (ปี 2512 หรือ 2513), บทความนี้จึงเขียนเพียงว่า "ราวปี 2513"; ปีที่ก่อตั้งเครือซีพีก็มีทั้งปี 2462, 2464 และ 2465 แตกต่างกันในแต่ละแหล่ง บทความนี้เขียนว่า "ราวปี 2463"; บริษัทอาหารสัตว์แห่งแรกมีทั้งปี 2496 และ 2497 สองแหล่งข้อมูล บทความนี้เขียนว่า "ช่วงต้นทศวรรษ 2493" ส่วนทุนเริ่มต้นและจำนวนพนักงานไม่พบบันทึกสาธารณะ บทความนี้จึงไม่ระบุตัวเลข