ทุเรียนขึ้นลงสามรอบในวันเดียว ทำไมราคาตลาดถึงเหมือนเกมชักเย่อ

คุณเฉินทำธุรกิจ "ล้ง" รับซื้อทุเรียนอยู่ที่จังหวัดจันทบุรี ภาคตะวันออกของไทย รับซื้อทุเรียนหมอนทองจากสวนโดยตรง คัดเกรด แล้วส่งขายให้ผู้ซื้อจากจีน เดือนเมษายนเป็นช่วงพีคของฤดูกาล ทุกเช้าตั้งแต่ตีห้า รถกระบะบรรทุกทุเรียนจอดต่อแถวหน้าล้ง รอชั่งน้ำหนัก ตรวจคุณภาพ ต่อรองราคา ทั้งหมดต้องเสร็จก่อนฟ้าสาง

สัปดาห์ก่อนวันจันทร์ ราคารับซื้อร่วงลงเหลือกิโลกรัมละเจ็ดสิบบาท ถูกลงเกือบครึ่งจากสัปดาห์ก่อนหน้า สาเหตุคือสวนทุเรียนในจันทบุรี ระยอง และตราด ต่างสุกพร้อมกันในสัปดาห์เดียวเพราะฝนที่ตกเร็วกว่าปกติ ทุกสวนเร่งเก็บออกสู่ตลาดพร้อมกันจนล้นตลาดทันที แต่พอถึงวันศุกร์ ราคากลับพุ่งขึ้นไปถึงกิโลกรัมละหนึ่งร้อยหกสิบบาท เพราะแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซข้ามพรมแดนของจีนจัดแคมเปญกดสั่งซื้อรวมกลุ่มครั้งใหญ่พอดี ทำให้ยอดสั่งซื้อพุ่งขึ้นในวันเดียว ลูกชายคุณเฉินนั่งคำนวณตัวเลขจนงง "ทุเรียนล็อตเดียวกันแท้ๆ ทำไมสามวันราคาต่างกันเกินเท่าตัวได้"

ทำไมจึงเป็นแบบนี้

สิ่งที่คุณเฉินเจออยู่คือกลไกพื้นฐานที่สุดแต่ก็ถูกเข้าใจผิดบ่อยที่สุดในวิชาเศรษฐศาสตร์ นั่นคืออุปสงค์และอุปทานร่วมกันกำหนดราคาอย่างไร แอลเฟรด มาร์แชลล์ (Alfred Marshall) นักเศรษฐศาสตร์ชาวอังกฤษ ตีพิมพ์หนังสือ Principles of Economics ในปี ค.ศ. 1890 นำเส้นอุปทานและเส้นอุปสงค์มาวาดไว้ในกราฟเดียวกัน พร้อมเปรียบเทียบไว้อย่างคลาสสิกว่า การถามว่า "ราคาถูกกำหนดโดยอุปทานหรืออุปสงค์" ก็ไม่ต่างจากถามว่า "กรรไกรตัดด้วยใบมีดข้างไหน" เพราะขาดใบใดใบหนึ่งไปก็ตัดไม่ได้ เมื่อราคาสูงขึ้น ผู้ขายอยากขายมากขึ้นแต่ผู้ซื้ออยากซื้อน้อยลง ของที่เหลือจะกดราคาให้ลดลง เมื่อราคาต่ำ ผู้ซื้อแย่งกันซื้อแต่ผู้ขายไม่อยากปล่อยของ ราคาก็จะถูกดันขึ้น ราคาตลาดคือจุดที่ปริมาณอุปทานกับปริมาณอุปสงค์ดึงกันไปมาจนเท่ากันพอดี ทางเศรษฐศาสตร์เรียกว่าราคาดุลยภาพ สิ่งที่คุณเฉินเห็นทั้งราคาร่วงวันจันทร์และราคาพุ่งวันศุกร์ คือการถ่ายทอดสดของเกมชักเย่อนี้แบบเรียลไทม์ วันจันทร์คือปริมาณอุปทานพุ่งกะทันหัน วันศุกร์คือปริมาณอุปสงค์พุ่งกะทันหัน ราคาแค่รายงานผลอย่างตรงไปตรงมาเท่านั้น