เปลี่ยนคำบ่นบนโต๊ะอาหารให้เป็นมติที่ประชุม: วิธีจัดประชุมสภาครอบครัวของธุรกิจครอบครัว

เที่ยงวันอาทิตย์ ริมท่าเรือประมงจังหวัดสมุทรสาคร ตระกูลแซ่ก๊วยแห่งบริษัท "จินชาง ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำ" นัดกันมากินข้าวที่บ้านเก่าตามเคย เถ้าแก่เทียนซ่ง แซ่ก๊วย วัยเจ็ดสิบกว่านั่งหัวโต๊ะ ลูกชายคนโตเจี้ยนกั๋วดูแลโรงงานและงานส่งออก ลูกสาวเหม่ยซินดูแลการเงิน ส่วนลูกชายคนเล็กเจี้ยนเย่วิ่งขายของ ติดต่อผู้ค้าส่งอาหารทะเลรายใหญ่ทั่วประเทศไทย

กินไปได้ครึ่งทาง เหม่ยซินวางตะเกียบลงกึก แล้วถามขึ้นมาว่า "ค่าล่วงเวลาเดือนที่แล้วใครอนุมัติ ในระบบการเงินไม่มีการเซ็นอนุมัติเลยสักบรรทัด ฉันเพิ่งมาเจอตอนกระทบยอดปลายเดือน" เจี้ยนกั๋วหน้าเสียทันที "โรงงานเร่งออร์เดอร์ ผมอนุมัติปากเปล่าหน้างาน จะให้เรื่องเล็กแค่นี้เดินตามขั้นตอนของเธอทุกครั้งเลยเหรอ" เจี้ยนเย่พยายามไกล่เกลี่ย กลับโดนพี่สาวสวนกลับว่า "เธอเข้าข้างพี่ชายตลอด" เถ้าแก่ผู้เป็นพ่อไม่พูดอะไรสักคำ วางตะเกียบดังฉาดแล้วเดินเข้าห้องไปเฉยๆ มื้ออาหารจบลงอย่างไม่มีความสุข ไม่มีใครแก้ปัญหา "ขั้นตอนอนุมัติค่าล่วงเวลา" ได้จริงจัง — สามสัปดาห์ต่อมา การทะเลาะแบบเดิมก็เกิดขึ้นอีกครั้งบนโต๊ะเดียวกัน แทบจะเป็นบทสนทนาเดิมทุกคำ

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ใครถูกใครผิด แต่อยู่ที่ "การประชุม" ครั้งนี้ตั้งแต่ต้นจนจบไม่มีวาระ ไม่มีบันทึก และไม่มีขั้นตอนต่อไป พออารมณ์ระบายออกหมดแล้ว ต่างคนต่างกลับห้อง วันจันทร์ก็ทำงานตามปกติ ปัญหาเชิงโครงสร้างยังคงอยู่ที่เดิมไม่เปลี่ยนแปลง

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

เครก อาโรนอฟฟ์ (Craig Aronoff) ที่ปรึกษาธุรกิจครอบครัว ร่วมกับศาสตราจารย์จอห์น วอร์ด (John Ward) แห่ง Kellogg School of Management ได้เสนอข้อสังเกตสำคัญไว้ในงานวิจัยเรื่องการประชุมครอบครัวของทั้งสองว่า ความขัดแย้งในครอบครัวที่ปะทุซ้ำแล้วซ้ำเล่าแต่แก้ไม่หายนั้น ส่วนใหญ่ไม่ใช่เพราะตัวปัญหายากเกินไป แต่เป็นเพราะการถกเถียงเกิดขึ้น "ผิดเวลา ผิดสถานที่" เสมอ — บนโต๊ะอาหาร ทางเดิน หรือโทรศัพท์ยามดึก สถานการณ์เหล่านี้เอื้อให้อารมณ์มาก่อนเหตุผลโดยธรรมชาติ และไม่มีกลไกใดจะ "เก็บบันทึก" ข้อสรุปของการพูดคุยครั้งนั้นไว้ ทำให้การทะเลาะครั้งต่อไปต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ทุกครั้ง

ทางออกที่ทั้งสองเสนอคือการสร้าง "สภาครอบครัว" (Family Council) ที่มีจังหวะแน่นอน เพื่อรวบรวมคำบ่นที่เคยกระจัดกระจายและปะทุแบบสุ่ม ให้เข้ามาอยู่ในเวทีทางการที่มีการแจ้งล่วงหน้า มีวาระ และมีบันทึกการประชุม บรรษัทเงินทุนระหว่างประเทศ (IFC) ในคู่มือธรรมาภิบาลธุรกิจครอบครัวสำหรับตลาดเกิดใหม่ก็เสนอแนวทางคล้ายกัน โดยเน้นว่าการประชุมสภาครอบครัวควรแบ่งวาระเป็นสองสาย คือ "สายครอบครัว" (ความสัมพันธ์ การศึกษาบุตรหลาน คุณค่าของตระกูล) กับ "สายธรรมาภิบาล" (เรื่องที่ต้องนำเสนอต่อคณะกรรมการบริษัทเพื่อลงมติ) แยกออกจากกันอย่างชัดเจน เพื่อไม่ให้ประเด็นทางอารมณ์มาลากเรื่องที่ควรลงมติไปด้วย และไม่ให้เรื่องบริษัทถูกใช้เป็นข้ออ้างระบายอารมณ์