แบบฝึกหัดปล่อยมือของเถ้าแก่: ปล่อยงานก่อน ปล่อยคนต่อ ปล่อยเงินท้ายสุด ไม่ใช่ไม่สนใจ แต่คือการบริหารอีกแบบหนึ่ง

ที่นิคมอุตสาหกรรมในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา หวง เหวินชาง เจ้าของโรงงานฉีดพลาสติกชิ้นส่วนรถยนต์ ดำเนินกิจการมากว่า 23 ปีแล้ว เมื่อครึ่งปีก่อน หวง หย่าถิง ลูกสาวของเขาลาออกจากบริษัทการตลาดต่างชาติในกรุงเทพฯ กลับมาช่วยกิจการที่บ้าน โดยถูกจัดให้เริ่มเรียนรู้งานที่แผนกขาย แต่ไม่นานเธอก็พบเรื่องแปลก ๆ อย่างหนึ่ง คือเมื่อลูกค้าขอให้ร่นกำหนดส่งมอบสินค้าจาก 14 วันเหลือ 10 วัน ซึ่งเป็นเรื่องที่เธอสามารถตัดสินใจเองได้ แต่ก็ยังต้องรอให้พ่อเดินตรวจสายการผลิตจนครบรอบ เซ็นอนุมัติเรียบร้อยก่อน ถึงจะตอบลูกค้าได้ ครั้งหนึ่งใบสั่งซื้ออะไหล่แม่พิมพ์สำรองมูลค่าไม่ถึงสามหมื่นบาท ยังค้างอยู่บนโต๊ะพ่อนานถึงสามวันโดยไม่ได้รับการอนุมัติ จนเกือบทำให้สายการผลิตทั้งหมดต้องหยุดชะงัก

ไม่ใช่ว่าหย่าถิงไม่มีความสามารถ หวง เหวินชางเองก็รู้ดีในใจ เขามักพูดกับเพื่อนว่า ผมรู้ว่าต้องปล่อยมือ แต่บริษัทนี้ผมสร้างมากับมือทีละอิฐทีละก้อน ถ้าเธอตัดสินใจผิด ลูกค้าหนี คนงานไม่พอใจ ใครจะรับผิดชอบ ปากพูดว่าจะส่งไม้ต่อ แต่การกระทำกลับลงมือทำเองทุกเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นใบสั่งซื้อทุกใบ อีเมลลูกค้าทุกฉบับ หรือแม้แต่พนักงานลาเกินสามวัน ก็ต้องผ่านการอนุมัติจากเขาก่อนเสมอ หย่าถิงรู้สึกเหมือนตัวเองเป็นแค่ “เด็กฝึกงานระดับสูง” และพนักงานก็ค่อย ๆ เข้าใจว่า คนที่ตัดสินใจจริง ๆ ยังคงเป็นเถ้าแก่ ไม่ใช่คุณหย่าถิง

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

จุดที่หวง เหวินชางติดขัดอยู่นั้น ตรงกับสถานการณ์คลาสสิกที่ วิลเลียม ออนเค่น จูเนียร์ (William Oncken Jr.) ศาสตราจารย์จากโรงเรียนธุรกิจฮาร์วาร์ด เสนอไว้ในปี 1974 ผ่านบทความชื่อดัง “Management Time: Who's Got the Monkey?” หรือที่รู้จักกันในชื่อทฤษฎี “การจัดการลิงบนบ่า” — งานทุกชิ้นที่รอการตัดสินใจ เปรียบเสมือนลิงตัวหนึ่ง ตามหลักแล้วลิงตัวนี้ควรอยู่บนบ่าของหย่าถิง หรือก็คือความรับผิดชอบในการตัดสินใจที่เธอควรแบกรับ แต่เพราะพ่อมักพูดติดปากว่า “เรื่องนี้พ่อดูเอง” หรือ “วางไว้ตรงนี้ก่อน” ลิงจึงกระโดดกลับขึ้นบ่าเถ้าแก่ทีละตัว ทีละตัว นานวันเข้าเถ้าแก่ก็แบกหนักขึ้นเรื่อย ๆ ส่วนทายาทก็ยิ่งไม่มีโอกาสฝึกฝน กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ว่า ยิ่งกลัวว่าเธอจะทำไม่ได้ ก็ยิ่งไม่ให้เธอทำ แล้วเธอก็ยิ่งทำไม่ได้จริง ๆ

นักวิชาการอีกสองท่านคือ พอล เฮอร์ซีย์ (Paul Hersey) และ เคน แบลนชาร์ด (Kenneth Blanchard) ผู้เสนอทฤษฎีภาวะผู้นำตามสถานการณ์ (Situational Leadership Theory) ในปี 1969 ได้เติมเต็มอีกครึ่งหนึ่งที่ขาดหายไป นั่นคือ การมอบอำนาจไม่ใช่สวิตช์ที่เปิดครั้งเดียวจบ แต่ต้องปรับระดับการบริหารให้สอดคล้องกับ “ความพร้อม” (readiness) ของอีกฝ่าย เป็นขั้นเป็นตอน ตั้งแต่การสั่งการ (telling) การโค้ช (selling) การมีส่วนร่วม (participating) ไปจนถึงการมอบอำนาจอย่างแท้จริง (delegating) กล่าวคือ จังหวะการมอบอำนาจควรเดินตามความสามารถและความพร้อมของหย่าถิงไปทีละก้าว ไม่ใช่ปล่อยหมดในคราวเดียวหรือไม่ปล่อยเลย นี่คือรากฐานทฤษฎีของวิธีสามขั้นตอน “ปล่อยงานก่อน ปล่อยคนต่อ ปล่อยเงินท้ายสุด” ที่จะกล่าวถึงในบทเรียนนี้ — แบ่งลิงออกเป็นชุด ๆ ตามระดับความเสี่ยง แทนที่จะยกสวนสัตว์ทั้งสวนให้ในคราวเดียว หรือไม่ปล่อยลิงสักตัวเดียว